Μια ιστορία για τα όνειρα ενός χωριού
Για ένα παιδί που μεγάλωσε με θρύλους και παραμύθια
Για μια γυναίκα που όλοι φωνάζουν τρελή
Για τα τάματα που ταξίδεψαν πάνω στα κλαδιά ενός δέντρου
Εκείνο το δέντρο το μόνο του που ατενίζει τη θάλασσα κι ενώνει τους ανθρώπους
Μια σύγχρονη ιστορία σ’ ένα χωριό ασάλευτο πάνω στα βράχια, στη σκιά του βουνού, και πέρα μακριά το πέλαγος. Παλιά τον τόπο τον κατοικούσαν άνθρωποι που εξηγούσαν τα ανεξήγητα και προέβλεπαν τα μελλούμενα. Τώρα οι νεότεροι τα έχουν ξεχάσει, αλλά αγαπούν την απομόνωση του χωριού τους. Σε αυτή την κλειστή κοινωνία επιστρέφει η Βιολέτα, ηλικιωμένη γυναίκα πια, έπειτα από χρόνια απουσίας. Το σπίτι της, ό,τι απόμεινε, στην άκρη του χωριού. Καλύτερα, γιατί όλοι, γνωρίζοντας τη σκοτεινή της μοίρα, την αποφεύγουν. Κι όταν γίνει το ανεξήγητο, όταν εξαφανίζονται τα τάματα, τα ασημένια καράβια της εκκλησίας τους, οι υποψίες τη βαραίνουν. Ο Σίμος, ένα νέο παιδί μεγαλωμένο με τους θρύλους του τόπου του και τα παραμύθια των παλιών, θα είναι ο μόνος που θα πιστέψει στην αθωότητά της. Θα τολμήσει όμως να ξεχωρίσει, να τα βάλει με τους φίλους του που οργανώνουν ολόκληρη συνωμοσία για να αποκαλύψουν το αληθινό πρόσωπο της μάγισσας; Μέσα από τις αναμνήσεις των μεγαλύτερων και τις αποκαλύψεις των νεότερων ξετυλίγεται η ιστορία του χωριού και των ανθρώπων του. Ένας τόπος σκοτεινός και φωτεινός μαζί –γιατί όλοι έχουν το μερτικό τους στο πένθος και στη χαρά–, ένας τόπος που αναζητεί την αλήθεια του μέσα από δοξασίες, προκαταλήψεις, όνειρα κι οράματα, προδοσίες, πάθη και σκιές.
«Το δέντρο το Μονάχο και μόνο ως τίτλος συμπαραδηλώνει γεγονότα, πράξεις και στάσεις που συναπαντούσε κανείς σε κάθε ελληνική ή όποια κλειστή κοινωνία, με την άγνοια και την προκατάληψη, με την απάνθρωπη μεταχείριση των ατόμων με ιδιαιτερότητα, με την προβολή της αυταρχικότητας του ψηλότερου ή μεγαλύτερου, με τον εκφοβισμό, την αυθάδεια, το προσωπικό συμφέρον. Ως αντίβαρο στα παραπάνω, όμως, και για να μη γείρει η ζυγαριά μονόπλευρα, θα αντιπαραταχθούν τα αληθινά ηθικά στοιχεία που και αυτά υπάρχουν για να μπορεί να πορεύεται ο κόσμος».
Ανθούλα Δανιήλ, Διάστιχο
https://diastixo.gr/kritikes/efivika/168-to-dentro-to-monaxo
«Σε μια εποχή όπου παιδιά και έφηβοι (όπως και οι ενήλικες, άλλωστε) βομβαρδίζονται από γεγονότα που αφορούν κυρίως οικονομία και στείρα πολιτική, το να διακρίνεται ένα κείμενο που αφορά τα σύμβολα και αναγιγνώσκει τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός μαγικού ρεαλισμού είναι κάτι το ελπιδοφόρο».
Μάνος Κοντολέων
«Ίσως εδώ να βρίσκεται η διέξοδος που προτείνει η Παπαγιάννη. Το μπόλιασμα των πολιτισμών, η ανανέωση. […] Ως συγγραφέας παιδικών βιβλίων, η Μαρία επιλέγει μια οδό που μπορεί να μην είναι εύκολη, αλλά είναι βέβαιο ότι δεν οδηγεί σε αδιέξοδο. Είναι η συνάντηση της λαϊκής παράδοσης με τη λόγια δημιουργία. Αναρωτιέμαι, όμως: Μήπως εκεί βρίσκεται και το μυστικό για την ανανέωση του αφηγηματικού λόγου; Μήπως η συγγραφέας προτείνει έναν δρόμο; Μήπως ανοίγει το πικάπ της Βιολέτας γι’ αυτό τον λόγο;»
Νίκος Ψιλάκης, δημοσιογράφος και συγγραφέας
«Οι ρίζες της ελιάς, οι ρίζες του Σίμου, επικοινωνούν και συνυπάρχουν με τη θάλασσα. Σε μια εποχή που οι άνθρωποι, αντιδρώντας στην παγκοσμιοποίηση, είτε κλείνονται στο καβούκι της εθνικής ή τοπικής τους ταυτότητας είτε το αποβάλλουν εντελώς, η αφήγηση της Μαρίας Παπαγιάννη φαίνεται
να εισηγείται μια εναλλακτική λύση, μια λύση που θέλει τον άνθρωπο, απ’ τη μια να πατάει γερά στο χώμα που τον γέννησε, κι απ’ την άλλη, ταυτόχρονα, να πετά, να ταξιδεύει, να γνωρίζει τον κόσμο».
Πέτρος Πανάου, καθηγητής, University of Georgia
«Σε αυτό το αριστοτεχνικά πλεγμένο κουβάρι χαρακτήρων κανένας δεν είναι μονοδιάστατος. Κάποιοι προσπαθούν να επουλώσουν τα τραύματά τους, άλλοι κρύβουν μυστικά και εφιάλτες που τους κρατάνε δεμένους στο παρελθόν, μερικοί δείχνουν σκληροί, αλλά στην πορεία αποκαλύπτουν το τρυφερό τους πρόσωπο. Ούτε ρόλοι και στερεότυπα υπάρχουν».
Ελίτα Φώκιαλη, Δρ. ΕΚΠΑ με ειδίκευση στη Διαμεσική Αφήγηση
«Το βιβλίο της Μαρίας Παπαγιάννη είναι σαν ένα φυλαχτό που δέθηκε με το δέρμα και την ψυχή και κρυφοκοιτάζει με το μικρό του ματάκι την πίσω μας ζωή. Τα σωθικά εκείνης της ελιάς που ανέθρεψε θρύλους και δοξασίες. Πάθη ανθρώπινα και πόνους. Έρωτες ανεξερεύνητους και θεμελιωμένες αγάπες. Καλοσύνες και έχθρες. Αντάρτικα καλοκαίρια κρεμασμένα πάνω από γκρεμούς και σπηλιές».
Μπάμπης Γαμβρέλης, Το περιωδικό της πόλης
«Αν υπάρχει ένα βιβλίο που γράφτηκε πρόσφατα και καταργεί τα όρια ανάμεσα στην παιδική και την ενήλικη λογοτεχνία, αυτό είναι Το Δέντρο το Μονάχο. Είναι από τα βιβλία που σε σημαδεύουν για μια ζωή, ανεξάρτητα από την ηλικία που έχεις όταν το διαβάζεις».
Ελένη Σβορώνου
