Μια από τις πιο ξεχωριστές φωνές της σύγχρονης παιδικής λογοτεχνίας, η Αργεντινή συγγραφέας και εικονογράφος Isol, μιλάει στο Fractal με αφορμή το βιβλίο της «Το Kέντημα» (εκδόσεις Πατάκη), για τη φαντασία, την απώλεια, την παιδική ματιά και τη δύναμη των ιστοριών…να μετακινούν τον τρόπο που βλέπουμε τα πιο απλά πράγματα. Μέσα από τον κόσμο της πρωταγωνίστριας, της Λέιλα, η ιστορία αποκαλύπτει πως τα «χαμένα» δεν χάνονται πραγματικά, αλλά βρίσκουν μια νέα, πιο κρυφή και απρόβλεπτη θέση, παραμένοντας ζωντανά.

– Τα βιβλία σας μοιάζουν να συνεχίζουν να ζουν μέσα στη φαντασία των παιδιών, ακόμη και μετά την ανάγνωση. Πώς κάνετε τον αναγνώστη να γίνεται μέρος της ιστορίας και να τη βιώνει σαν συνοδοιπόρος;

Μου αρέσει πολύ αυτό που λέτε, σας ευχαριστώ. Ίσως αυτό που λειτουργεί είναι ότι αφήνω ορισμένα ερωτήματα ανοιχτά. Το τέλος των ιστοριών μου δεν είναι απόλυτο· δεν επιδιώκω να «σφραγίσω» το νόημα. Αποφεύγω το δίδαγμα, αλλά και κάθε τέλος που μοιάζει προκαθορισμένο.

Νομίζω πως αυτό μοιάζει περισσότερο με τη ζωή και τη σκέψη: να μπορούμε να παρατηρούμε κάτι, να συγκινούμαστε και να συνεχίζουμε τον δρόμο μας, χωρίς να το φυλακίζουμε σε ένα συμπέρασμα ή μια κρίση. Κάπως έτσι λειτουργεί και η καλή ποίηση αλλά και όλα τα έργα που μας αγγίζουν, μικρούς και μεγάλους.

Παράλληλα, δουλεύω πολύ με το χιούμορ και το φανταστικό· είναι υπέροχα εργαλεία για να αφεθούμε και να απαλλαγούμε από κάθε σοβαροφάνεια ή άκαμπτη σκέψη.

– Ένα απλό παλαιστινιακό σάλι στάθηκε η αφορμή για τη δημιουργία της Λέιλα. Πώς ένα καθημερινό αντικείμενο, μέσα από το βλέμμα σας, μεταμορφώνεται σε έναν ολόκληρο αφηγηματικό κόσμο;

Για μένα είναι κάτι πολύ διασκεδαστικό να βρίσκω νέους τρόπους να βλέπω τον κόσμο, σαν μια μικρή αποκάλυψη. Νομίζω πως αυτή η τάση να αναγνωρίζουμε οικεία σχήματα μέσα σε τυχαία πράγματα ονομάζεται παρειδωλία.

Μου άρεσε πολύ ένας ορισμός που έδωσε ένας φίλος μου δραματουργός: ότι ο καλλιτέχνης είναι αυτός που βλέπει μορφές εκεί όπου οι άλλοι δεν τις βλέπουν, μέχρι τη στιγμή που το έργο τις αποκαλύπτει και στους υπόλοιπους.

Είναι επίσης ένα παιχνίδι εκ νέου ανακάλυψης: να παίρνεις κάτι άγνωστο και να το αφηγείσαι με έναν νέο τρόπο. Αυτό είναι κάτι που χρησιμοποιώ σε πολλές ιστορίες μου.

Στην περίπτωση του «Κεντήματος», αφετηρία στάθηκε μια πρόσκληση του Μουσείου της Παλαιστίνης, που μου ζήτησε να γράψω μια ιστορία εμπνευσμένη από την παραδοσιακή χειροτεχνία της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Αυτό μου έδωσε ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο έπρεπε να βρω την ιστορία.

Και στάθηκα τυχερή, γιατί είχα αυτό το υπέροχο σάλι που μου είχαν χαρίσει κατά την επίσκεψή μου στην Παλαιστίνη το 2018. Ένα ύφασμα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, με δύο διαφορετικές όψεις και σχεδόν αφηρημένα κεντήματα. Όταν κοιτάζεις κάτι προσεκτικά και σε βάθος, αρχίζεις να βλέπεις πράγματα που πριν σου διέφευγαν. Κάπως έτσι γεννήθηκε η ιστορία.

– Η Λέιλα πιστεύει ότι όλα όσα χάνονται καταλήγουν στη «Αντίστροφη Πλευρά». Είναι αυτή μια ιστορία για τη δύναμη της φαντασίας ή για τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα μικρά μυστήρια της καθημερινότητας;

Μπορεί να είναι και τα δύο και ακόμη περισσότερα. Αυτό είναι που με ενδιαφέρει: να μένει ανοιχτό. Μπορεί, βέβαια, να διαβαστεί και απλώς ως μια ιστορία φαντασίας.

Αλλά νομίζω πως αυτό που τη συνδέει με τον αναγνώστη είναι όσα μοιραζόμαστε με τον χαρακτήρα: η απογοήτευση όταν χάνουμε κάτι ή κάποιον αγαπημένο. Η αβεβαιότητα για το πού βρίσκονται όσα χάθηκαν η γοητεία για ό,τι υποψιαζόμαστε πως υπάρχει πέρα από όσα είναι ορατά.

Αυτά τα ερωτήματα διατρέχουν τις ιστορίες που λέμε οι άνθρωποι εδώ και αιώνες. Ίσως το πιο μυστηριώδες απ’ όλα να είναι αυτό που συμβαίνει όταν ονειρευόμαστε: όταν νιώθουμε ότι ζούμε άλλες ζωές, συχνά με τρομακτική αληθοφάνεια. Και το γεγονός ότι εμείς δημιουργούμε αυτόν τον κόσμο, χωρίς όμως να τον ελέγχουμε, είναι κάτι πραγματικά ιλιγγιώδες.

– Στον κόσμο της Λέιλα, η γιαγιά ανοίγει παράθυρα προς το αόρατο, ενώ η μητέρα παραμένει γειωμένη στην πραγματικότητα. Πώς επηρέασε η συνύπαρξη φαντασίας και λογικής τη δημιουργία της ιστορίας;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Οι «ρωγμές» και οι φθορές στον κόσμο της Λέιλα θα λέγαμε ότι είναι περάσματα. Τι θα θέλατε τα παιδιά να καταλάβουν για την ομορφιά του ατελούς;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Μέσα από τη Λέιλα αποκαλύπτεται ένας κόσμος όπου οι άνθρωποι και οι τόποι έχουν διαφορετικούς ρυθμούς και τρόπους ύπαρξης. Πώς μπορεί η φαντασία να γίνει γέφυρα κατανόησης ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Το βιβλίο αυτό γεννήθηκε σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη περίοδο της ζωής σας. Πώς επηρέασε αυτή η εμπειρία τον συναισθηματικό πυρήνα της ιστορίας;

Δείτε τη συνέντεξη στο fractal.

– Ένα από τα πρώτα βιβλία σας που διάβασα στα ελληνικά ήταν το «Νοτούρνο». Εκεί τα όνειρα μοιάζουν με μικρά φώτα μέσα στο σκοτάδι. Πώς καταφέρνετε να τα κάνετε τόσο ζωντανά στη φαντασία των παιδιών;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Παρά τη διεθνή αναγνώριση και τα βραβεία, τα έργα σας διατηρούν μια αίσθηση οικειότητας και μαγείας. Ποιο είναι το δικό σας «αντίδοτο» για να παραμένει η δημιουργία αυθεντική;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Στα βιβλία σας το χιούμορ συνυπάρχει με μια λεπτή μελαγχολία. Είναι αυτός ένας τρόπος να μιλήσετε στα παιδιά για πιο σύνθετα συναισθήματα;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Υπάρχει κάποια εμπειρία από την παιδική σας ηλικία που επιστρέφει ξανά και ξανά στα έργα σας;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Τα βιβλία σας αφήνουν πάντα χώρο για να συμπληρώσει ο αναγνώστης την ιστορία. Αν μπορούσατε να μπείτε για λίγο σε έναν από αυτούς τους κόσμους, ποιον θα επιλέγατε;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Πώς γεννιούνται οι ιδέες σας;

Δείτε τη συνέντευξη στο fractal.

– Τι είναι αυτό που σας κάνει να χαμογελάτε;

Τα παιδιά που γελούν και ενθουσιάζονται, τα δέντρα και τα πουλιά όταν περπατώ, είτε στην εξοχή είτε στην πόλη. Οι φίλοι και οι συζητήσεις. Το να φαντάζομαι την αρχή μιας καλής ιστορίας ή όταν μου βγαίνει ένα σχέδιο που, με κάποιο τρόπο, με εκπλήσσει. Κάποιοι καλλιτέχνες και τα έργα τους (εικαστικά, μουσικά, λογοτεχνικά). Πολλά πράγματα, στην πραγματικότητα. Αγαπώ πολλά πράγματα… ευτυχώς!

Η συνέντευξη της Isol δόθηκε στη Γεωργία Χαρδά και αναδημοσιεύεται από το fractal. Δείτε την εδώ.

Δείτε ένα απόσπασμα του βιβλίου εδώ.