Φοβίες, απογοήτευση, άγχος, τελειομανία, σύγκριση με τους άλλους – καταστάσεις που συχνά δυσκολεύουν τα παιδιά και μας προβληματίζουν ως γονείς και εκπαιδευτικούς. Θέλουμε να τα στηρίξουμε, να τους δείξουμε τρόπους να τα διαχειρίζονται και να νιώθουν πιο δυνατά απέναντι στις προκλήσεις. Να τα θωρακίσουμε. Η ψυχική ανθεκτικότητα –μια αγαπημένη λέξη της εποχής– όμως, είναι μια διαδικασία που χρειάζεται χρόνο, που χτίζεται. Και βασίζεται στην ανάπτυξη δεξιοτήτων όπως η συναισθηματική κατανόηση, η θετική σκέψη, η αυτοπεποίθηση. Μετά από αναζήτηση και πολλές δοκιμές σας προτείνω μερικά βιβλία που μπορούν να βοηθήσουν κι εσάς σε αυτή τη διαδρομή που θα κάνετε με τα παιδιά ή τους μαθητές σας.
Αυτοπεποίθηση
Πού ακούστηκε καμηλοπάρδαλη να φοβάται το ύψος; Κι όμως! Είναι η Λελέκα και υπάρχει και μας θυμίζει ότι ο φόβος μπορεί να αφορά οτιδήποτε – ακόμα και κάτι που για τους άλλους μοιάζει ασήμαντο, απλό ή και αστείο. Και πως μπορεί να γίνει βασανιστικό και πραγματικό εμπόδιο στη ζωή ενός παιδιού (αλλά και ενός γονέα). Με στόχο να αφαιρέσει την ετικέτα του «φοβικού» που βαραίνει τα σύγχρονα παιδιά, ο συγγραφέας και ψυχολόγος Ανδρέας Αρματάς προτείνει μέσα από την ιστορία της Λελέκας δύο απλά, αλλά ουσιαστικά εργαλεία: Πρώτον, να φανταστούμε ότι τα καταφέρνουμε σε σχέση με αυτό που φοβόμαστε (μια τεχνική που βασίζεται στη δύναμη της σκέψης και αναλύεται στον πρόλογο του βιβλίου). Δεύτερον, να σκεφτούμε ανάποδα. Ότι για κάθε τι που φοβάται ένα παιδί, υπάρχουν τόσα ή και περισσότερα πράγματα που δεν το φοβίζουν. Για κάθε τι που δεν έχει καταφέρει ακόμα, υπάρχουν άλλα τόσα που έχει καταφέρει. Και για κάθε φορά που σκέφτηκε να τα παρατήσει, έχουν υπάρξει άλλες τόσες φορές που έχει επιμείνει. Αυτό ακριβώς συνειδητοποιεί και η γλυκιά καμηλοπάρδαλη, όταν βλέπει πως δεν φοβάται τα ποντίκια όπως ο ελέφαντας, το νερό, όπως η γάτα, ή το σκοτάδι, όπως τόσοι άλλοι. Και τότε, Η Λελέκα, που μέχρι εκείνη τη στιγμή περπατούσε σκυμμένη, αποφασίζει να σηκώσει κεφάλι (εικονογράφηση Φραντσέσκα Ασσιρέλλι) (5+)
Δημιουργικό χάος – χαλάρωση
Υπάρχει μια καθαρίστρια που μπορεί να βάλει τάξη στην τελειομανία των παιδιών (και τη δική σας). Δεν χρειάζεται να την πάρετε τηλέφωνο –έχει το δικό της βιβλίο. Η Έρση συμμαζεύει την άτακτη φαντασία της, τακτοποιεί τους καλούς της τρόπους στη βιβλιοθήκη, βάζει τις μετρημένες κινήσεις της σε αλφαβητική σειρά, κρύβει στο πατάρι τις ζήλιες και τις κακιούλες. Κάνει συλλογή από θαυμαστικά, τοποθετεί την τελειότητα στο ψυγείο για να μη χαλάσει και κρατώντας τα πάντα σε τάξη… αναγκάζεται να αποθηκεύσει τα όνειρά της. Γιατί, απλώς, δεν έχει χρόνο. Πώς να παλέψεις με την τελειομανία; Αυτήν που μας κάνει απαιτητικούς με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Που μας οδηγεί να αναβάλουμε ό,τι δεν μπορούμε να τελειοποιήσουμε ή να απογοητευόμαστε όταν δεν τα καταφέρνουμε τέλεια. Που μας τρώει χρόνο και ενέργεια – και τελικά μας στερεί τη χαρά. Η Καθαρίστρια Χάος της Κατερίνας Κρις δίνει στην Έρση – και σε εμάς – την ευκαιρία να συνειδητοποιήσουμε πόσο ακριβά πληρώνουμε την ανάγκη να είναι όλα τέλεια. Και μας συστήνει κάτι απελευθερωτικό: τη δημιουργικότητα που κρύβεται στην αταξία και την ατέλεια. Αποκαλυπτικό, ανακουφιστικό, σχεδόν θεραπευτικό, με την εικονογράφηση της Κατερίνας Κρις να μας παρασύρει σε ένα απολύτως δημιουργικό χάος – όπου, με έναν μαγικό τρόπο, όλα είναι στη θέση τους.
Ευγνωμοσύνη
Πολλές φορές νιώθουμε ότι τα παιδιά δεν είναι ικανοποιημένα με τίποτα. Μας θυμώνει η εικόνα ενός παιδιού που «τα έχει όλα» κι όμως δείχνει δυσαρεστημένο. Αν όμως δούμε την ευγνωμοσύνη ως μια δεξιότητα που καλλιεργείται και αναπτύσσεται σταδιακά, ίσως γίνουμε πιο υπομονετικοί. Τα παιδιά, όπως η Φαρφανέλα (Ελένη Βλάχου, Κωνταντίνος Δαλαμάγκας, εικονογράφηση: Σοφία Γαλή), η μικρή ροζ πουτίγκα που πάντα κάτι της λείπει, χρειάζονται χρόνο και καθοδήγηση για να μάθουν να εκτιμούν όσα έχουν. Η Φαρφανέλα, που νιώθει ότι δεν έχει πια τίποτα, ούτε καν δάκρυα για να κλάψει και περιπλανιέται απαρηγόρητη, βρίσκει τελικά την άκρη και δείχνει στα παιδιά έναν απλό αλλά ουσιαστικό δρόμο: «τα μικρά πράγματα σου ομορφαίνουν τη ζωή»! Αυτή η μετατόπιση της προσοχής στα μικρά σημαντικά που προτείνει το βιβλίο, μαζί με το δικό μας παράδειγμα, είναι αρκετά για να εκπαιδεύσουν τα παιδιά στην πολυπόθητη ευγνωμοσύνη. Με έναν μικρό επίλογο και ιδέες για δράσεις από τον ψυχολόγο και συγγραφέα Ανδρέα Αρματά, το βιβλίο σας προσκαλεί να δείτε και να συζητήσετε με τα παιδιά σας τα όμορφα πράγματα στη ζωή, για να επανέρχεστε σε αυτά τις δύσκολες ώρες. (Φυσικά, υπάρχουν φορές που η δυσαρέσκεια ενός παιδιού κρύβει μια βαθύτερη ανάγκη, όχι πάντα την προφανή– αλλά αυτό είναι μια συζήτηση για άλλη στιγμή). (4+)
Αυτοαποδοχή
Αν και τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μεγάλη πρόοδος σε αυτό το θέμα, η κακιά συνήθεια της σύγκρισης με τους άλλους δεν εγκαταλείπεται εύκολα. Όλο και κάτι θα μας ξεφύγει, σε γονείς και εκπαιδευτικούς «Κοίτα τον Γιαννάκη που κάνει πάντα ωραία γράμματα» «Δες τη Μαργαρίτα πόσο ήρεμη είναι». Η φυσική ανάγκη για αποδοχή συνδυασμένη με την αγωνία της τέλειας εικόνας (όπως παρουσιάζεται για παράδειγμα στον κόσμο των social media) που οδηγεί στη μίμηση, την αλλαγή και συχνά την αλλοίωση, περιγράφεται εδώ από την Ντανιέλα Σταματιάδη με λιτό, αστείο και εξαιρετικά συμπυκνωμένο τρόπο. Η μικρή μαϊμού απογοητευμένη από τον εαυτό της αντιγράφει από τα άλλα ζώα όλα όσα της φαίνονται ωραία και φορτώνεται με καινούρια χαρακτηριστικά. Χαίτη, κέρατα, χρώματα, γίνεται στο τέλος μια άλλη. Η Μία άλλη μαϊμού της Ντανιέλας Σταματιάδη, σε εικονογράφηση και κείμενο της ίδιας, μιλά για τη μοναδικότητα χωρίς βαρύγδουπα μηνύματα. Με έναν απλό και παιχνιδιάρικο τρόπο μας θυμίζει ότι ο μόνος που μπορεί να αγαπηθεί πραγματικά είναι ο αυθεντικός εαυτός μας. Μια ιστορία που μπορεί να γίνει αφορμή για σκέψη, συζήτηση και σε πολύ μικρές ηλικίες ή και ένα μικρό θεατρικό παιχνίδι στο σπίτι ή στην τάξη.
Αν κάποτε η ευχή για τα παιδιά μας ήταν να είναι ευτυχισμένα, σήμερα μας νοιάζει εξίσου να αντέχουν και να βρίσκουν τον δρόμο τους ακόμα και όταν τα πράγματα δεν είναι εύκολα. Και τα βιβλία μπορεί να είναι και σε αυτό πολύτιμοι σύμμαχοι.
