Πάντα πίστευα πως τα βιβλία δεν έρχονται στη ζωή μας τυχαία. Μας βρίσκουν, όταν είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε μια ιστορία που μοιάζει, έστω και λίγο, με τη δική μας. Γι’ αυτό και κάθε φορά που βλέπω έναν έφηβο να κρατά ένα μυθιστόρημα, δεν αναρωτιέμαι αν θα του αρέσει. Αναρωτιέμαι ποιο κομμάτι του εαυτού του θα συναντήσει μέσα στις σελίδες του. Η λογοτεχνία, άλλωστε, μας προσφέρει και αυτογνωσία.
Η Λυσιάνα του Γιώργου Χατζόπουλου είναι ένα τέτοιο βιβλίο, από αυτά μάλιστα που όταν τα κλείσουμε, παραμένουν ανοιχτά μέσα μας. Με την πρώτη ματιά, θα έλεγε κανείς πως πρόκειται για ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα μυστηρίου. Ένα ιστορικό νησί. Ένα καλά κρυμμένο μυστικό. Παράξενα γεγονότα. Φόνοι. Εξαφανίσεις. Νηρηίδες που μοιάζουν να αναδύονται από τα νερά του Αιγαίου. Μυθολογία. Ποίηση. Μαγικός ρεαλισμός. Μια αφήγηση που κινείται αβίαστα ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό, χωρίς ποτέ να χάνει την αλήθεια της. Κι όμως…Όσο περισσότερο προχωρούσα στην ανάγνωση, τόσο περισσότερο απομακρυνόμουν από το μυστήριο. Και τόσο περισσότερο πλησίαζα τους ανθρώπους. Γιατί η Λυσιάνα, βαθιά μέσα της, δεν είναι ένα μυθιστόρημα για τη θάλασσα. Είναι ένα μυθιστόρημα για τις σχέσεις. Η σχέση μιας κόρης με τη μητέρα της. Η σχέση ενός παιδιού με τον πατέρα του, η σχέση όλων μας με τους γονείς που συνεχίζουμε να κουβαλάμε μέσα μας.
Η Λυσιάνα, σωματικά αλλά και συναισθηματικά ανάπηρη, αντιμετωπίζει τον κόσμο με εκείνη τη σπάνια εφηβική σκληράδα αλλά και τρυφερότητα που μόνο η λογοτεχνία μπορεί να προσφέρει. Γι’ αυτό και αλλάζει πρόσωπο, εξελισσόμενη σε σύμβολο μιας υπενθύμισης πως οι άνθρωποι δεν κληροδοτούν στα παιδιά τους μόνο τα όνειρά τους. Κληροδοτούν και τις ρωγμές τους. Και κάπως έτσι, ανεπαίσθητα, οι γενιές συνομιλούν μεταξύ τους. Όχι μόνο μέσα από όσα λέγονται. Αλλά κυρίως μέσα από όσα αποσιωπώνται στον «βουβό κόσμο» της θάλασσας και της στεριάς ενός ακριτικού νησιού, έναν τόπο-πύλη στο παρόν, το παρελθόν και το μέλλον.
Στη Λυσιάνα από ένα σημείο και μετά δεν διαβάζεις πια για να ανακαλύψεις ποιος κρύβεται πίσω από το μυστήριο. Διαβάζεις για να καταλάβεις γιατί οι άνθρωποι γίνονται αυτό που γίνονται. Και τότε αντιλαμβάνεσαι πως ο πραγματικός πρωταγωνιστής του βιβλίου δεν είναι ούτε το μυστήριο ούτε οι ανατροπές.
Είναι η μνήμη με τη μορφή της θάλασσας!
Από τον Όμηρο μέχρι τον Ελύτη και τον Σεφέρη, η θάλασσα δεν υπήρξε ποτέ μόνο νερό. Υπήρξε πέρασμα. Δοκιμασία. Νόστος. Καθαρμός. Μια αέναη συνομιλία ανάμεσα στον άνθρωπο και σε όσα αδυνατεί να εξηγήσει. Η Λυσιάνα μοιάζει να συνεχίζει αυτή τη συνομιλία με τον δικό της τρόπο. Αθόρυβα. Ποιητικά. Σχεδόν τελετουργικά. Διαβάζοντάς την, ένιωθα συχνά πως η θάλασσα γνωρίζει περισσότερα από τους ίδιους τους ήρωες. Σαν μια αρχαία μητέρα που δεν παρεμβαίνει∙ δεν συμβουλεύει∙ δεν προειδοποιεί. Μόνο περιμένει. Και θυμάται. Θυμάται όσα οι άνθρωποι προσπαθούν να ξεχάσουν. Μας ψιθυρίζει πώς μπορούμε να μάθουμε να ζούμε μαζί τους. Όπως ζει η θάλασσα με τα κύματά της. Χωρίς να τα πολεμά. Χωρίς να τα αρνείται. Αφήνοντάς τα να επιστρέφουν.
Πίσω από τη συναρπαστική της αφήγηση κρύβεται μια πίστη στον άνθρωπο, στο παιδί που κάποτε υπήρξαμε, το παιδί που δεν χρειάζεται να είναι δυνατό κάθε στιγμή. Και, ίσως, αυτό να είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα του βιβλίου. Ότι μπορούμε από εδώ και πέρα να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο θα κουβαλάμε το παρελθόν μας. Όλοι κουβαλάμε μια θάλασσα. Και όλοι, κάποια στιγμή, αναζητούμε μια ακτή όπου θα μπορέσουμε να την αφηγηθούμε χωρίς φόβο.
Σε αυτό το ασφαλές λιμάνι ρίχνει άγκυρα η Λυσιάνα στο άχρονο ταξίδι ενηλικίωσής της για να συναντήσει την (αυτο)συγχώρεση, ως μια πράξη προς τον άλλον και πρωτίστως ως μια πράξη γαλήνιας επιστροφής στον αυθεντικό εαυτό.
Το σύμπαν της Λυσιάνας, μετέωρο ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, αποτελεί μια προσωπική κατάθεση για τις σχέσεις, την ανιδιοτελή αγάπη,τη μνήμη και τα ανεπούλωτα τραύματα. Το νέο μυθιστόρημα του Χατζόπουλου λειτουργεί ψυχοθεραπευτικά, προκαλώντας τους αναγνώστες —έφηβους ή μη— να κοιτάξουν τις πληγές τους κατάματα, με τον τρόπο της θάλασσας-ζωής. Με υλικά και μεταφυσικά μέσα, με όστρακα και θαύματα, η θαλασσινή αύρα του βιβλίου σαρώνει. Όχι για να σβήσει τα ίχνη από την άμμο, αλλά για να μας θυμίσει ότι ακόμη και τα πιο βαθιά σημάδια μπορούν κάποτε να γίνουν μέρος του τοπίου μας.
Βαγιάνου Κυριακή, φιλόλογος στο 1ο Πειραματικό Γυμνάσιο Χίου
