Ο άνθρωπος δεν είναι γενετικά σχεδιασμένος να διαβάζει και να γράφει. Όταν ένα παιδί μαθαίνει ανάγνωση, ο εγκέφαλός του αναδιαρθρώνεται και δημιουργεί συγκεκριμένες νευρωνικές συνδέσεις προκειμένου να μπορεί να κατανοεί γραπτά σύμβολα. Όπως εξηγεί σ’ αυτό το συγκλονιστικό βιβλίο η Maryanne Wolf, διάσημη γνωσιακή νευροεπιστήμονας και ερευνήτρια, η ανακάλυψη της γραφής πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια οδήγησε στη διανοητική εξέλιξη του ανθρώπινου είδους. Η συγγραφέας υποστηρίζει ακόμη ότι ο εγκέφαλος που διάβαζε τα σφηνοειδή εικονογράμματα των Σουμερίων ήταν διαμορφωμένος διαφορετικά από τον εγκέφαλο που διαβάζει κάποιο αλφαβητικό σύστημα ή τον εγκέφαλο που μπορεί και αντλεί πληροφορίες από τα σημερινά τεχνολογικά μέσα. Με τον ίδιο τρόπο που η υιοθέτηση της γραφής περιόρισε την ανάγκη για μνήμη, η διάχυση των πληροφοριών και οι ιδιαίτερες απαιτήσεις που θέτει ο ψηφιακός πολιτισμός είναι δυνατόν να έχουν επιπτώσεις στον τρόπο που θα σκέφτεται ο άνθρωπος στο μέλλον.
Αντλώντας από τις αστείρευτες γνώσεις της στη νευροεπιστήμη, στην ψυχολογία, στη λογοτεχνία και στη γλωσσολογία, η Wolf ταξιδεύει τον αναγνώστη από τον μυαλό ενός βρέφους που ακούει ένα νανούρισμα μέχρι το μυαλό του έμπειρου αναγνώστη που διαβάζει με ευχέρεια Προυστ. Η έννοια της εξέλιξης του ανθρώπινου εγκεφάλου μέσα από την ανάγνωση οδηγεί τη συγγραφέα να εστιάσει ιδιαίτερα στο φαινόμενο της δυσλεξίας, και περιγράφει τι συμβαίνει όταν ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να διαβάσει.
Το βιβλίο αυτό, το πρώτο έργο της Wolf γραμμένο για το ευρύ κοινό, είναι ένα φιλόδοξο, προκλητικό βιβλίο που συνδυάζει την τελευταία λέξη της επιστημονικής έρευνας με την οικειότητα και την ευρυμάθεια ενός καλού αφηγητή.
«Η Γολφ, καθηγήτρια παιδικής ανάπτυξης, γράφει μ’ έναν φιλικό και εμβριθή τρόπο καθώς στηρίζεται σε πρωτοποριακή, διεπιστημονική έρευνα από τους τομείς της ψυχολογίας και της αρχαιολογίας, της γλωσσολογίας και της εκπαίδευσης καθώς και της ιστορίας και της νευροεπιστήμης για να παρουσιάσει μια ριζοσπαστική προσέγγιση του αναγιγνώσκοντος εγκεφάλου».
— Publishers Weekly (Τα 25 Καλύτερα Μη-λογοτεχνικά Βιβλία του 2007)
«Απολαυστικό… Η Γολφ, με αξιοσημείωτη οξύνοια σ’ ένα αρκετά περιεκτικό βιβλίο (που απευθύνεται σε μυημένους και μη), μεταβαίνει αβίαστα μεταξύ ποικίλων και διαφορετικών επιστημών, όπως η γλωσσολογία, η νευροεπιστήμη, η γνωσιακή ψυχολογία και η αρχαιολογία. Η γνώμη της είναι ξεκάθαρη. Την συναρπάζει η ανάγνωση και μοιράζεται τον ενθουσιασμό της μαζί μας».
— The New England Journal of Medicine
«Ο Προυστ και το Καλαμάρι αφορά τη μαγεία και τον μηχανισμό της ανάγνωσης. Η Γολφ προβαίνει σε μια ιστορική καταγραφή της ανάπτυξης της γραφής και, κατ’ επέκταση, της ανάγνωσης, περιγράφοντας με λεπτομέρειες τη νευροεπιστήμη πάνω στην οποία στηρίζονται. Προβάλλει πειστικά επιχειρήματα για τη δύναμη που ασκεί η νευροεπιστήμη στην ανθρώπινη νόηση, ενώ προασπίζεται την ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα άποψη ότι η δυσλεξία είναι πιθανόν να σχετίζεται με “μοναδική δημιουργικότητα”».
— New Scientist
«Η Γολφ αποκαθιστά το δέος μας για τον ανθρώπινο εγκέφαλο, για την προσαρμοστικότητά του, τη δημιουργικότητά του και την ικανότητά του να συνδέεται με τον νου άλλων ανθρώπων μέσα από μια παράταξη από όχι ιδιαίτερα περίτεχνα ορνιθοσκαλίσματα».
— San Francisco Chronicle
«Πνευματώδες και διαφωτιστικό».
— Philadelphia Inquirer
«Η Γολφ τρέφει μεγάλο σεβασμό για την ομορφιά και τη δύναμη του αναγιγνώσκοντος εγκεφάλου, καθώς και μεγάλη περιέργεια για τον ψηφιακό εγκέφαλο που ίσως σύντομα τον εκτοπίσει».
— Boston Globe
«Το καλαμάρι στον τίτλο του βιβλίου της Γολφ αναπαριστά τη νευροβιολογική προσέγγιση στη μελέτη της ανάγνωσης… Δεδομένου του πανικού που διακατέχει τους ουμανιστές κάθε φορά που συζητείται η παρακμή της ανάγνωσης, η ψύχραιμή της προσέγγιση είναι η πλέον ενδεδειγμένη».
— The New Yorker
«Ένα βιβλίο για τα οποίο αξίζει να μιλάει κανείς»
— U.S. News & World Report
«[Το βιβλίο Ο Προυστ και το Καλαμάρι] είναι έξυπνο και λεπτομερές – οι μη μυημένοι αναγνώστες ίσως το βρουν ιδιαίτερα απαιτητικό. Εμπιστευτείτε, όμως, την Γολφ. Ο τόνος της ήρεμης συζήτησης που εφαρμόζει, οι στοχαστικές της παρατηρήσεις οι οποίες πηγάζουν από την εμπειρία της από τα παιδιά και τους γονείς που πασχίζουν με τη δυσλεξία την βοηθούν να επιτύχει μια παραστατική αφήγηση και έναν ευχάριστο ύφος».
— Minneapolis Star Tribune
«Όσα γράφει η Γολφ έχουν λογικό ειρμό, οι ειδικοί όροι που χρησιμοποιεί δεν είναι άγνωστοι καθώς έχουν οριστεί στο παρελθόν, ενώ υπάρχουν και εικονογραφίες. Είναι σαφές ότι γνωρίζει καλά το αντικείμενό της… Συγκεκριμένα, ασχολείται με τις ιδιαίτερες ανάγκες των παιδιών που μεγαλώνουν σε κοινωνίες όπου η Καθιερωμένη Αγγλική δεν είναι η κυρίαρχη γλώσσα, και εκφράζει μεγάλη ανησυχία για τον αντίκτυπο του πολιτισμού των υπολογιστών στον “αναγιγνώσκοντα εγκέφαλο”».
— Washington Post Book World
«Ο συναρπαστικός συνδυασμός της γλωσσολογικής θεωρίας, της κοινωνιολογίας και της νευροεπιστήμης που μας προσφέρει η Γολφ είναι ελκυστικός και σαφής. Τόσο τα σχήματα και οι εικονογραφίες όσο και τα εξαιρετικά λογοτεχνικά παραθέματα εμπλουτίζουν τον ιδιαίτερα ευκολοδιάβαστο πεζό της λόγο… Σας το προτείνουμε».
— Library Journal
«Οι πολυτιμότερες ιδέες της Γολφ επικεντρώνονται γύρω απ’ αυτό που συμβαίνει όταν η μάθηση βγαίνει εκτός πορείας… Με ευαισθησία, αλλά και με λογική, η Γολφ καταδεικνύει ότι οι αναγνωστικές δυσκολίες είναι πιο πιθανό να οφείλονται σε πολλαπλά γονίδια απ’ ό,τι σ’ ένα και μόνο σημείο του γονιδιώματος… Επιδεικνύει εκπληκτικό πάθος και οξυδέρκεια σε ό,τι αφορά τον αναγιγνώσκοντα εγκέφαλο, τα θαυμαστά του επιτεύγματα και τις τραγικές του δυσλειτουργίες, ενώ τα λογοτεχνικά παραθέματα τα οποία έχει επιλέξει με πολλή αγάπη και προσοχή καλύπτουν ένα εκπληκτικά ευρύ φάσμα… τονίζουν την αξία της ένταξης σ’ ένα ενιαίο ευφάνταστο και διανοητικά αυστηρό τρόπο έρευνας των δυνατών σημείων της επιστήμης, των τεχνών και των ανθρωπιστικών επιστημών».
— BookForum
«Η έντονη ανησυχία της Γολφ για την εξάπλωση του ημι-εγγραμματισμού μεταξύ των νέων είναι προφανώς δικαιολογημένη, ενώ το βιβλίο της μας βάζει σε σκέψεις γύρω απ’ αυτό το θέμα με τον τρόπο που μόνο η ανάγνωση μπορεί να επιτύχει».
— Sunday Times (Λονδίνο)
«Αυτό το ανθρώπινο και συναρπαστικό βιβλίο… αποτελεί έναν ύμνο σ’ αυτό που ο Προυστ, ο απόλυτος αναγνώστης, αποκάλεσε “το γόνιμο θαύμα μιας επικοινωνίας εν μέσω της μοναξιάς”, σε όλα όσα έχουν επιτευχθεί και μπορούν να επιτευχθούν από την ανθρωπότητα μέσω του εγγραμματισμού. Ωστόσο, ακόμα και στην προσπάθειά του να εξιστορήσει την πολιτισμική ιστορία της ανάγνωσης και να εξηγήσει τις νευρολογικές μεταβολές που απαιτούνται ώστε οι σκέψεις να γίνουν λέξεις, το βιβλίο δεν αποτελεί μόνο έναν φόρο τιμής, αλλά και μια υπεράσπιση της ανάγνωσης. Στον ορίζοντα, όμως, προβάλλει απειλητικά ένα φάντασμα, όχι αυτό του Γίγαντα του παραμυθιού, ή του Γολιάθ ή αυτό του Βόλντεμορτ, αλλά αυτό των δυνατοτήτων του Διαδικτύου για ταχύτατη επεξεργασία πληροφοριών, που θα καταστήσει την ανάγνωση βιβλίων, ως μια συγκεκριμένη πολιτισμική έκφραση του εγγραμματισμού, μια αναχρονιστική διανοητική διαδικασία».
— Evening Standard (Λονδίνο)
«Εκτυφλωτικά συναρπαστικό… λεπτομερές και λόγιο… Υπάρχουν αρκετά δύσκολα σημεία, αλλά αξίζει να προσπαθήσει κανείς να το διαβάσει. Αν σας ενδιαφέρει η γλώσσα, επιβάλλεται να το διαβάσετε. Θα συνειδητοποιήσετε ότι επικεντρώνεστε στις λέξεις με νέους τρόπους. Διαβάστε το αργά – χρειάζεστε χρόνο για να το κατανοήσετε».
— Sunday Telegraph (Λονδίνο)
«[Το βιβλίο Ο Προυστ και το Καλαμάρι] δεν αποτελεί ένα επαγγελματικό εγχειρίδιο, αλλά ένα βιβλίο με το οποίο μπορεί να ταυτιστεί ο καθένας».
— California Literary Review
«Το ενδιαφέρον της Γολφ για τους τρόπους με τους οποίους ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την αναγνωστική λειτουργία και τους τρόπους με τους οποίους η ανάγνωση μεταβάλλει τον εγκέφαλο πηγάζει από την εμπειρία της στη δυσλεξία, μια διαταραχή κατά την οποία ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να διαβάσει. Η διεπιστημονική της έρευνα καλύπτει τομείς όπως η λογοτεχνία, η γλωσσολογία, η ψυχολογία και η νευροεπιστήμη, και αναλύει σημαντικές προσωπικότητες όπως τον “προεγγράμματο Όμηρο” και τον “λογοτεχνικά αμφίθυμο Πλάτωνα”. Το συμπέρασμά της είναι ότι είμαστε ό,τι διαβάζουμε».
— HistoryWire.com
«Τι επίκαιρος, φλογερός στοχασμός για το θαύμα της ανάγνωσης! Οι λέξεις που χρησιμοποιεί η Γολφ μάς προσφέρουν την ευχαρίστηση που η ίδια περιγράφει: μας προκαλούν αυτήν την πολύτιμη έξαψη της επαφής μ’ έναν άλλο νου, και μας διαφωτίζουν, μας προκαλούν, μας καθησυχάζουν και μας ανανεώνουν».
— Gish Jen, συγγραφέας των βιβλίων Mona in the Promised Land και The Love Wife
«Για όσους αναρωτήθηκαν πώς διαβάζουμε και γράφουμε, το βιβλίο αυτό αποτελεί μια διασκεδαστική, πλήρη και ευχάριστα ξεκάθαρη εξήγηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλός μας μας επέτρεψε να γίνουμε μάγοι των λέξεων. Ένα εξαιρετικό κατόρθωμα!»
— Alberto Manguel, συγγραφέας του βιβλίου Η Ιστορία της Ανάγνωσης.
«Πολύ απλά, το βιβλίο αυτό είναι εκπληκτικό. Με κάποιον τρόπο, η Γολφ οδηγεί τον αναγνώστη σ’ ένα ταξίδι μέσα στον χρόνο, τους πολιτισμούς, τον εγκέφαλο και τα αναπάντητα φιλοσοφικά ερωτήματα γύρω από την ύπαρξή μας, κι όλα αυτά με μια απίστευτα λεπτομερή περιγραφή της εξέλιξης της γραφής, της ανάγνωσης και του αναγιγνώσκοντος εγκεφάλου… Διαβάστε αυτό το βιβλίο και θα νιώσετε σαν να κάνετε έναν απίστευτο περίπατο στον χρόνο και την ανάγνωση. Θα σας καταπλήξει.».
— Δρ Connie Juel, Καθηγήτρια Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ
«Αυτό το εξαιρετικό βιβλίο αναβλύζει βαθιά γνώση της νευροεπιστήμης, προσφέρει κατανοητές εξηγήσεις, παρουσιάζει ποικίλες πτυχές της ιστορίας της ανθρώπινης γλώσσας και ανάγνωσης, βασίζεται σε γερά θεμέλια σε ό,τι αφορά τα κλινικά παραδείγματα και χαρακτηρίζεται από μια ήπια σοφία και συμπόνια».
— David K. Urion, διευθυντής του Προγράμματος για τις Μαθησιακές Δυσκολίες στο Νοσοκομείο Παίδων της Βοστόνης και Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.
«Αυτό το βιβλίο σηματοδοτεί μια νέα αρχή στην κατανόηση της ανάγνωσης. Φέρνει αντιμέτωπη τη σύγχρονη τάξη με την αφετηρία της ίδιας της ανάγνωσης. Η Γολφ αφηγείται την ιστορία των πολιτισμών της ανάγνωσης και την ανάπτυξη της ανάγνωσης στο κάθε παιδί ξεχωριστά, και μ’ αυτόν τον τρόπο μας οδηγεί να αντιληφθούμε τη βαθύτερη διανοητική αξία της ανάγνωσης και να κατανοήσουμε καλύτερα τη δυσλεξία».
— Nicholas Ostler, συγγραφέας του βιβλίου Empires of the Word
