Κάθε Σεπτέμβρη, λίγο πριν χτυπήσει το πρώτο κουδούνι, αρχίζουμε να ψάχνουμε βιβλία για το σχολείο. Για αυτή την περίεργη εποχή που αποχαιρετά το καλοκαίρι και φέρνει πίσω προγράμματα, διαβάσματα και άγχος. Φέτος, εκτός από τις νέες κυκλοφορίες που διάλεξα για το προηγούμενο άρθρο, μάζεψα τα δικά μου πιο αγαπημένα back to school βιβλία από τις Εκδόσεις Πατάκη – αυτά που έχω δοκιμάσει ως γονιός, αυτά που βλέπω να έχουν προοπτική στην τάξη κι αυτά που μίλησαν στα παιδιά που ξέρω. Τα παιδιά, λοιπόν, δε θέλουν να γυρίσουν πίσω. Οι δάσκαλοι σκέφτονται στόχους και ιδέες. Οι γονείς αναρωτιούνται πώς να βοηθήσουν. Αν με ρωτούσατε, θα έλεγα το εξής: ξεκινήστε με αυτά τα βιβλία και μεταμορφώστε την επιστροφή σε νέα αρχή.
ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ, ΠΡΩΤΕΣ ΤΑΞΕΙΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
Υπάρχει ένα βιβλίο που, κατά τη γνώμη μου, θα έπρεπε να διαβάσει κάθε νηπιαγωγός, δάσκαλος και γονιός που θέλει πραγματικά να καταλάβει τα παιδιά του και να βρει τον τρόπο να τα βοηθήσει να μάθουν. Αν υπήρχε μόνο ένα βιβλίο που θα έπρεπε να υπάρχει σε κάθε σχολική ή οικογενειακή βιβλιοθήκη, θα ήταν ο Βρασίδας ο Βολίδας της Άννα Λιένας. Ο Βρασίδας είναι το παιδί που δεν κάθεται ήσυχο ούτε λεπτό. Κουνιέται, μιλάει, κινείται ασταμάτητα, είναι ο «Βολίδας»· οι συμμαθητές τον βρίσκουν αλλόκοτο, κουραστικό, αγενή, οι γονείς και η δασκάλα του απελπίζονται. Όμως το μόνο που χρειάζεται ο Βρασίδας είναι να βρεθεί το κουμπί του. Ο διαφορετικός τρόπος που θα τον βοηθήσει να συγκεντρωθεί, να μάθει, να λάμψει. Κάθε τάξη, κάθε οικογένεια, κάθε παρέα έχει τον δικό της Βρασίδα. Και αυτό το βιβλίο είναι ένα πραγματικό δώρο για όποιον θέλει να καλλιεργήσει την κατανόηση, τη συμπερίληψη και τη δημιουργικότητα. Είναι το πρώτο βιβλίο που μου έρχεται στο μυαλό κάθε Σεπτέμβρη, όταν λέμε «back to school». Και που όποιος δάσκαλος έχει συναντηθεί μαζί του νιώθει ευγνώμων.
Εγώ, ο Αριστοτέλης μισώ τα βιβλία
Από τις μεγαλύτερες βιβλιοπαγίδες που έχω διαβάσει και συστήνω ανεπιφύλακτα σε κάθε γονιό που γκρινιάζει ότι το παιδί του δε διαβάζει και σε κάθε δάσκαλο που θέλει να καλλιεργήσει τη φιλαναγνωσία. Καθρεφτίζοντας τους απρόθυμους μικρούς αναγνώστες τόσο εύγλωττα, ο Αριστοτέλης θα κάνει μια θεαματική στροφή 180 μοιρών και θα τους παρασύρει χωρίς να το καταλάβουν. Από «μισώ τα βιβλία» σε «δεν μπορώ να τα αφήσω». Κι αυτή η αλλαγή δεν είναι μαγικό κόλπο, αλλά η δύναμη μιας ιστορίας που ξέρει πώς να σε πιάσει από το χέρι και να σε τραβήξει στον κόσμο της ανάγνωσης. Δεν κάνει κακό μια παγίδα όταν είναι για καλό σκοπό! Θα το βρείτε, μάλιστα, στην πολύ καλή τιμή των 4,99 ευρώ.
Δίπλα μας μαίνονται δύο πόλεμοι. Κάποια παιδιά το γνωρίζουν, το έχουν ακούσει στις ειδήσεις ή από τους μεγάλους· κάποια άλλα δεν ξέρουν τίποτα – αλλά αργά ή γρήγορα θα μάθουν. Κι όταν έρθει η στιγμή, υπάρχει ένας τρόπος να τους μιλήσουμε: μέσα από ιστορίες. Ο Εχθρός των Ντάβιντε Καλί και Σερζ Μπλοκ είναι για μένα, μαζί με το Γιατί του Ποπόφ, τα πιο δυνατά αντιπολεμικά βιβλία που έχω διαβάσει ποτέ. Δεν υπάρχει τίποτα πιο ισχυρό από την αποκάλυψη ότι «ο εχθρός σου είναι ίδιος μ’ εσένα». Ένα χαρισματικό κείμενο και μία καθηλωτική εικονογράφηση που καταφέρνει να δείξει στα παιδιά το παράλογο του πολέμου, χωρίς διδακτισμό, αλλά με ευαισθησία και αλήθεια. Ίσως δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα υψηλά κέντρα εξουσίας, ούτε να σταματήσουμε τον πόλεμο με τις ιστορίες. Μπορούμε όμως να καλλιεργήσουμε τις ιδέες εκείνες με τις οποίες θα μεγαλώσουν οι πολίτες του μέλλοντος. Να δείξουμε στα παιδιά πως, πίσω από τις σημαίες και τα ονόματα, είμαστε όλοι ίδιοι – ευάλωτοι, φοβισμένοι, ανθρώπινοι. Κι αυτή η κατανόηση είναι η πιο ουσιαστική άμυνα απέναντι στη μισαλλοδοξία και τον φανατισμό.
ΠΡΩΤΕΣ ΤΑΞΕΙΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ
Για τις πρώτες τάξεις του δημοτικού ξεχωρίζω πάντα την πολυαγαπημένη σειρά πρώτης ανάγνωσης «Χωρίς σωσίβιο». Με μελετημένη γραμματοσειρά και μέγεθος κειμένου αλλά και θεματικές ειδικά στοχευμένες στη σχολική ζωή και τις πρώτες εμπειρίες, αυτά τα βιβλία είναι ό,τι πιο χρήσιμο και διασκεδαστικό – σαν το πρώτο μεγάλο διάλειμμα της μέρας στο σχολείο. Κι αν οι δάσκαλοι συνηθίζετε να κάνετε ένα δώρο στα παιδιά στην αρχή της χρονιάς, αυτή η σειρά είναι μια πολύ καλή επιλογή. Κι αν θέλετε ένα διαφορετικό δωράκι για τους συμμαθητές των παιδιών τη μέρα των γενεθλίων, (αντί για μολυβοθήκες, χάρακες και μαρκαδόρους) τα βιβλία της σειράς είναι κάτι ξεχωριστό που, ναι, θα διασκεδάσει τα παιδιά, ειδικά αν τα διαβάσουν παρέα στην τάξη! Παρακάτω θα δείτε κάποια από τα πιο αγαπημένα μου.
Έπειτα από πολλές δοκιμές έχω καταλήξει πως ο καλύτερος τρόπος να γίνει η μετάβαση από το καλοκαίρι στο σχολείο ομαλά είναι να μη «δαιμονοποιούμε» τα συναισθήματα απροθυμίας αλλά να τα αναγνωρίζουμε ως φυσιολογικά. Έτσι, τα αφήνουμε πολύ πιο εύκολα πίσω μας. Η Επιστροφή στο σχολείο της Μαρίας Παπαγιάννη κάνει ακριβώς αυτό με πολύ χιούμορ και φαντασία.
Δύο υπέροχα μικρά βιβλία για τη συνεργασία μέσα στην τάξη. Ορίζουν στην πράξη τι σημαίνει «καλός συμμαθητής» και βοηθούν τα παιδιά να χαλαρώσουν βάζοντας στη θέση των βαθμών και του «άριστα» την αλληλεγγύη, τη συνεργασία, τη δύναμη της ομάδας.
Για όλες τις μικρές ιστορίες που ζούμε μέσα στην τάξη, τα μικρά επεισόδια που γίνονται αφορμή για σκέψη και μαθήματα ζωής. Η τάξη ως μικρογραφία του κόσμου που μας φέρνει αντιμέτωπους με διλήμματα και διαμορφώνει στάσεις. Το Δεν είμαι καρφί! συμπυκνώνει όλα αυτά σε μία ιστορία και μπορεί να σας βοηθήσει να ανοίξετε σημαντικές συζητήσεις γύρω από την εμπιστοσύνη, την τιμιότητα, την κλεψιά, την εχεμύθεια, την αλήθεια και το ψέμα.
Πώς μαθαίνουν τα παιδιά; Το βιβλίο αυτό θα σας πει τόσα πολλά, θα κάνει τα παιδιά να γελάσουν και θα χτίσει γέφυρες κατανόησης ανάμεσα σε δασκάλους και μαθητές, γονείς και παιδιά. Ωραία τα γράμματα και οι αριθμοί μάς λέει ο Αχιλλέας, αλλά τα μαθαίνουμε καλύτερα όταν τα βιώνουμε. Πολύ πολύ χρήσιμο!
ΔΗΜΟΤΙΚΟ
Πώς να επιλέξεις ανάμεσα σε τόσα βιβλία για τη διαφορετικότητα και τον σχολικό εκφοβισμό; Η απάντησή μου είναι: Το κουτί. Όχι μόνο γιατί είναι απλό, ευφυές, με χιούμορ που κάνει τα παιδιά (και όχι μόνο τους μεγάλους) να γελούν και με πολλές ακόμη αρετές, αλλά και γιατί είναι το απόλυτο page-turner για παιδιά. Μέσα στα όνειρα του, ο Αρίφ γίνεται μικρός και βλέπει τον εαυτό του μέσα στο κουτί με τα χαμένα αντικείμενα της τάξης. Έτσι θα μπορέσει να βρει τρόπους να γνωρίσει τους συμμαθητές του, να τους πλησιάσει, και να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας. Το εύρημα του κουτιού είναι πανέξυπνο!
Θυμάμαι ήταν Πάσχα. Ο γιος μου, μόλις το άνοιξε, μαγνητίστηκε και δεν μπορούσε να σταματήσει να διαβάζει. Τον φωνάζαμε να βγει έξω να παίξει με τα –μικρότερα ομολογουμένως– ξαδερφάκια του, αλλά δε βγήκε ποτέ, δεν έφαγε παρά πολύ αργότερα. Ίσως δεν ήταν καλή ιδέα να του διαβάσω την πρώτη σελίδα τη μέρα του Πάσχα. Ή ίσως και να ήταν.
Αν είστε δασκάλα, δάσκαλος, παιδαγωγός, είναι πολύ πιθανόν να το έχετε ήδη. Εγχειρίδιο καλής δασκάλας χωρίς οδηγίες ή συμβουλές, μα με το καλύτερο παράδειγμα που μπορείτε να έχετε: χιούμορ, φαντασία, ενσυναίσθηση, βίωμα, σύνδεση, ειλικρίνεια, φιλομάθεια. Ό,τι χρειάζεστε, το έχετε εδώ.
Μια καινούρια δασκάλα εμφανίζεται ξαφνικά στο σχολείο βγάζοντας το κεφάλι της πίσω από την μπασκέτα. Τσουπ! Είναι ψηλή και ξερακιανή, σαν σκουπόξυλο. Είναι αλλόκοτη. Μιλάει με ένα βότσαλο και αφήνει τα παιδιά να ακούν τις σκέψεις της! Διδάσκει αριθμητική πετώντας βρασμένα μακαρόνια στον τοίχο! Σηκώνει το παλιομοδίτικο φουστάνι της και παίζει ποδόσφαιρο με τα παιδιά! Τα ρωτάει τι μάθημα θέλουν να κάνουν, αλλά στο τέλος της μέρας καταφέρνει να ολοκληρώσει το πρόγραμμά της, γιατί η εμπιστοσύνη που έχει εμπνεύσει στα παιδιά τα κάνει να αφήνονται στην παιχνιδιάρικη και ψύχραιμη καθοδήγησή της. Είναι Η καινούρια δασκάλα της Ντομινίκ Ντεμέρ, ονειρικό, απολαυστικό, ιδιαίτερο, μοναδικό, όπως η ηρωίδα του! Και η συνέχεια στη Φανταστική προπονήτρια και τη Μυστηριώδη βιβλιοθηκάριο.
Ελπίζω η λίστα μου να σας φανεί βοηθητική, αν έχετε πελαγώσει. Για μένα, καθένα από αυτά τα βιβλία είναι ξεχωριστό και ανταποκρίνεται σε τρία πολύ σημαντικά κριτήρια: απόλαυση, σεβασμός στο παιδί, βάθος. Καλή επιστροφή, καλές αναγνώσεις!
Η Άρτεμις Μάνου είναι φιλόλογος και θεατροπαιδαγωγός.
