«Αυτό το βιβλίο δεν υπάρχει. Είναι μια απάτη!» Είναι μια φράση-πρόκληση που χρησιμοποιεί ο Ισπανός συγγραφέας Μπόρχα Βιλασέκα¹ στο βιβλίο του «Συμπτώσεις δεν υπάρχουν. Πνευματικότητα για σκεπτικιστές» (Εκδόσεις Πατάκη, 2025), σε μετάφραση της Θεοδώρας Δαρβίρη, έτσι ώστε, ο αναγνώστης να μη διστάσει, εάν το επιθυμεί, να το εγκαταλείψει, όπως πολλές φορές οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τη διαδικασία της αυτογνωσίας και τη συνάντηση με τον εαυτό. Γιατί αυτό είναι το κεντρικό θέμα του βιβλίου του Βιλασέκα: Ένα άνοιγμα στην πνευματικότητα και την αυτογνωσία. Μια προσπάθεια κατάλυσης της μάσκας που έχουμε κατασκευάσει μέσα από κώδικες και εννοιολογήσεις που διαπνέουν, κυρίως, τον δυτικό πολιτισμό.

Το βιβλίο εξιστορεί εν συντομία τη διαδρομή και τα βιώματα του ίδιου του συγγραφέα. Τον καθολικισμό, τις συγκρούσεις, τα ατυχήματα και την εμπλοκή του με ψυχοτρόπες ουσίες με κίνδυνο να χάσει ακόμα και την ίδια του τη ζωή. Στη συνέχεια, την ενασχόλησή του με τον υπαρξισμό, την αθεΐα, αλλά και πάλι τη μη ανακάλυψη της εσωτερικής γαλήνης, την αγάπη και μια αίσθηση ενότητας με τον κόσμο την οποία αναζητούσε. Ο Βιλασέκα θα ταξιδέψει στην Ινδία και θα διαβάσει τις ανατολικές φιλοσοφίες. Κι εκεί θα κατανοήσει ότι είναι άλλο η θρησκευτική πίστη που διαχωρίζει τους ανθρώπους και άλλο η πνευματικότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η πραγματική φύση των ανθρώπων. Ο συγγραφέας προετοιμάζει τον αναγνώστη ότι η κατάκτηση της πνευματικότητας είναι μια διαδικασία προσωπική και δύσκολη και γι’ αυτό απαιτείται εσωτερική αφύπνιση που, σημαίνει ότι, ο άνθρωπος είναι σε θέση να «κατανοεί» και όχι απλά να «καταλαβαίνει» τον εαυτό του και τους άλλους ανθρώπους (σελ. 17). Επίσης, η πνευματικότητα, σε αντίθεση με τη θρησκεία και την επιστήμη που μπορεί και να φανατίσουν ή να αποπροσανατολίσουν από την αυτογνωσία, έχει τη δυνατότητα να θεραπεύσει συμπληρώνοντας την ψυχολογία. Για τον συγγραφέα, η σύλληψη του Θεού είναι μια κατάσταση συνείδησης όπου ο άνθρωπος συνδέεται με το σύμπαν κι όχι μ’ ένα πρόσωπο.

Ο Βιλασέκα διαχωρίζει τον τουρίστα από τον ταξιδευτή. Το ταξίδι της αυτό-αποκάλυψης έρχεται όταν είσαι ταξιδευτής. «Οι διαφορές είναι σαφέστατες: οι τουρίστες φοβούνται και είναι κάπως οκνηροί. Γι’ αυτό αναζητούν άνεση και ασφάλεια. Οι ταξιδιώτες, από την άλλη πλευρά, είναι θαρραλέοι και παίρνουν πρωτοβουλίες» (σελ. 30). Είναι οι πραγματικοί ρέκτες της ελευθερίας γιατί χαράσσουν τη δική τους διαδρομή έχοντας χάρτη και πυξίδα, αλλά και γιατί μπορούν, ακόμα κι όταν χάσουν τον δρόμο, να επανέλθουν στον εαυτό τους με «γαλήνη» και «αγάπη». Αυτές οι δυο έννοιες που είναι προσωπικές για τον καθένα και την καθεμία είναι μια διαρκής αναζήτηση του πνευματικού εαυτού κι όχι ενός κατασκευασμένου «εγώ» που μας απομακρύνει από τη σύνδεσή μας με τον κόσμο. «Στην πραγματικότητα, ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφερόμαστε στους άλλους αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο φερόμαστε στον εαυτό μας. Και δεδομένου ότι όλοι είμαστε ένα, αυτό που κάνουμε στον πλησίον μας το κάνουμε πρώτα στον εαυτό μας. Η αγάπη γιατρεύει και μεταμορφώνει […] προσελκύουμε αυτό που είμαστε και νιώθουμε […]» (σελ. 294-295).

Ο Βιλασέκα αναφέρεται, μεταξύ άλλων, και στον φιλόσοφο και συγγραφέα Χένρι Ντέιβιντ Θορώ που διαπιστώνει ότι «οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν μια ζωή σιωπηλής απελπισίας»². Ο Θορώ δε διστάζει να ξεκινάει την περιπέτεια της ζωής ανά πάσα στιγμή τιμώντας το «τώρα». Όταν εγκαθίσταται για δυο χρόνια σε μια καλύβα που έκτισε ο ίδιος στις όχθες της λίμνης Ουόλντεν αφυπνίζεται από τη μοναξιά και μαθαίνει από τη φύση. Μέσα στη φύση, ο πρωτεργάτης των οικολογικών κινημάτων, διάγει ένα λιτό και αντισυμβατικό τρόπο ζωής σε σχέση με το πνεύμα εκβιομηχάνισης της εποχής του κι ανακαλύπτει τον εαυτό του χωρίς τα «μπαλώματα» και τα «βερνίκια» της κατανάλωσης δημιουργώντας τον δικό σου «θύλακα» ζωής. (σελ.306).

Για τον Βιλασέκα «η πρόκληση της πνευματικής ζωής είναι να χαλαρώνουμε και να είμαστε μάρτυρες όσων συμβαίνουν. Αντί ν’ αναρωτιόμαστε τι ανάγκη έχουμε εμείς από μια συγκεκριμένη κατάσταση, καλύτερα να διαπιστώσουμε τι ανάγκη έχει η εν λόγω κατάσταση από εμάς». Να εμπιστευτούμε το «τώρα» και την εσωτερική μας φωνή γιατί ακόμα κι αυτό που χάνουμε επιστρέφει σε άλλη μορφή, όπως λέει ο ποιητής Ρουμί (σελ. 316). Φθάνει να είμαστε εκεί για να το δούμε.

Κατά παρόμοιο τρόπο, ο τίτλος του βιβλίου «Συμπτώσεις δεν υπάρχουν», είτε συμφωνείς είτε όχι, είναι μια πρόκληση, ένα δώρο, ξεχωριστό για τον καθένα που το ζει ως βίωμα μέσω της ανάγνωσης και της σύνδεσής του με αυτό.

Σημειώσεις
1. Μπόρχα Βιλασέκα, δημιουργός και διευθυντής του μεταπτυχιακού προγράμματος «Αυτοβελτίωση και ηγετικές ικανότητες» στην Οικονομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης και ιδρυτής της La Akademia. Στην Ελλάδα κυκλοφορούν (από τις Εκδόσεις Πατάκη) δύο βιβλία του, το «Γνώθι σαυτόν σε εννέα μαθήματα. Η μέθοδος Εννεάγραμμα» (2020, μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου) και το «Συμπτώσεις δεν υπάρχουν. Πνευματικότητα για σκεπτικιστές» (2025, μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη).
2. Χένρι Ντέιβιντ Θορώ, «Walden» (1854), μτφ. Βασίλης Αθανασιάδης, εκδόσεις Κέδρος, 2007

Η Ελένη Γουρνέλου είναι απόφοιτος του Τμήματος Ευρωπαϊκού Πολιτισμού και κοινωνική ανθρωπολόγος. Εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου κι έχει συνεργαστεί ως παραγωγός με ραδιοφωνικούς σταθμούς και αρθρογραφήσει σε εφημερίδες της Λέσβου και της Σύρου.