Ανακοινώθηκαν την Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου 2026 τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας, Λογοτεχνικής Μετάφρασης και Παιδικού Βιβλίου 2025 (για τις εκδόσεις 2024) από τη Διεύθυνση Γραμμάτων του Υπουργείου Πολιτισμού.
Τρία (3) βιβλία των Εκδόσεων Πατάκη διακρίθηκαν και ο νεοελληνιστής Roderick Beaton απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για τη συνολική προσφορά του στα Γράμματα.
ΜΕΓΑΛΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ για τη συνολική προσφορά του στα Γράμματα
στον νεοελληνιστή Roderick Beaton
(απονέμεται εξ ολοκλήρου, ισότιμα και από κοινού στους Vincenzo Rotolo, Jacques Bouchard και Μόσχο Μορφακίδη-Φυλακτό)
Το σκεπτικό της επιτροπής:
Διατηρώντας διά βίου, ήδη από τα εφηβικά του χρόνια, σταθερή επαφή με την ελληνική λογοτεχνία και την ελληνική πραγματικότητα, λόγω των μεγάλων διαστημάτων παραμονής του στην Ελλάδα, ο Beaton ανέπτυξε ένα ποσοτικά επιβλητικό και από την άποψη της ποιότητάς του σύνθετο και πολύπτυχο έργο, αναμετρημένος με τη συνθετική θεώρηση, μεταξύ φιλολογίας και ιστορίας, ζητημάτων σε ένα πολύ ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων: δημοτική παράδοση, έντεχνη λογοτεχνία (ποίηση και πεζογραφία), αρχαίος, μεσαιωνικός, νεότερος και σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός. Ακαταπόνητος ερευνητής ο Beaton συνέγραψε, επιμελήθηκε και μετέφρασε ή συμμετείχε με κείμενά του σε περισσότερα από 30 βιβλία ιστορικού και φιλολογικού χαρακτήρα. Δείκτης της ευρείας αναγνώρισης του έργου του είναι τα πολλά βιβλία του τα οποία εκδόθηκαν στην Ελλάδα ως μεταφράσεις των αγγλικών εκδόσεων που προηγήθηκαν: Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία: ποίηση και πεζογραφία, 1821-1992 (1996˙ η πρώτη συνθετική θεώρηση της νεότερης ελληνικής ποίησης και πεζογραφίας από τη σκοπιά της ιστοριογραφίας της λογοτεχνίας), Η ερωτική μυθιστορία του ελληνικού Μεσαίωνα (1997), Γιώργος Σεφέρης: περιμένοντας τον άγγελο (2003˙ βιογραφία του ποιητή Γιώργου Σεφέρη, βασισμένη στην αξιοποίηση του αρχείου του, όπου συνδυάζονται υποδειγματικά η πραγματολογική τεκμηρίωση και η αφηγηματική χάρη), Ο Καζαντζάκης μοντερνιστής και μεταμοντέρνος (2009), Η ιδέα του έθνους στην ελληνική λογοτεχνία (2015), Ο πόλεμος του Μπάιρον: Ρομαντική εξέγερση, Ελληνική Επανάσταση (2015), Eλλάδα: Βιογραφία ενός σύγχρονου έθνους (2020), Οι Έλληνες: Μια παγκόσμια ιστορία (2022), Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 και η παγκόσμια σημασία της (2024).
Στην εισαγωγή του βιβλίου του Οι Έλληνες: Μια παγκόσμια ιστορία ο Beaton δηλώνει ότι «ως Έλληνες νοούνται όσοι μιλούν ελληνικά», ανακαλώντας τη ρήση του αρχαίου ρήτορα Ισοκράτη η οποία αναγράφεται στο επιστύλιο πάνω από την είσοδο της Γενναδείου Βιβλιοθήκης στην Αθήνα: «Έλληνες καλούνται οι της παιδεύσεως της ημετέρας μετέχοντες». Ο Beaton, θεμελιώνοντας συν τω χρόνω το έργο του στη διαχρονική θεώρηση του ελληνισμού και ιδίως της ελληνικής γλώσσας ως θεμέλιων λίθων του δυτικού και γενικότερα του παγκόσμιου πολιτισμού εστίασε το ερευνητικό και συγγραφικό ενδιαφέρον του στην ανάδειξη εκείνων των στοιχείων που συγκρότησαν την ιδιοσυστασία του νεότερου ελληνισμού στα πλαίσια του εθνικού κράτους ως αυτοτελούς ιστορικής και πολιτισμικής οντότητας, οργανικό μέρος της οποίας είναι και η λογοτεχνία. Αυτή, τη νεοελληνική λογοτεχνία, μελέτησε και μελετά σε πλάτος και σε βάθος σε όλη της την έκταση, από τις απαρχές της μέχρι τις μέρες μας.
Από τις Εκδόσεις Πατάκη μόλις κυκλοφόρησε, σε νέα αναθεωρημένη έκδοση, το βιβλίο του R. Beaton, Γιώργος Σεφέρης. Περιμένοντας τον άγγελο.
ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΦΗΒΙΚΟΥ-ΝΕΑΝΙΚΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ στην Άννα Κουππάνου για το «Όταν μας άφησε η θάλασσα. Μια ιστορία βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα από την Κύπρο του 1974»
Το σκεπτικό της επιτροπής:
Το βραβείο Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου απονέμεται κατά πλειοψηφία στο μυθιστόρημα της Άννας Κουππάνου, Όταν μας άφησε η θάλασσα. Μια ιστορία βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα από την Κύπρο του 1974 (Εκδ. Πατάκη). Στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα, η Κουππάνου πραγματεύεται ζητήματα συλλογικής μνήμης, προσφυγιάς, ξεριζωμού, αλλά και αναζήτησης ταυτότητας σε έναν κατακερματισμένο σύγχρονο κόσμο. Η συγγραφέας μετουσιώνει επιδέξια σε τέχνη την ιστορική αλήθεια, το βίωμα και τις προσωπικές μαρτυρίες επιλέγοντας να μην αφηγηθεί την Ιστορία (που παραπέμπει ευθέως στην κυπριακή τραγωδία) με όρους ρεαλιστικής καταγραφής, αλλά μέσω μιας υψηλής ποιητικής σύλληψης, όπου το φυσικό στοιχείο και το ιστορικό γεγονός συμπλέκονται αδιάρρηκτα. Στον πυρήνα της αφηγηματικής κατασκευής βρίσκεται η κεντρική μεταφορά της «φυγής» μέσω της θάλασσας. Η θάλασσα εδώ δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό, αλλά ως οντολογική σταθερά που η απώλειά της σηματοδοτεί τη διαταραχή της κανονικότητας και την εισβολή του «παράλογου». Η συγγραφέας διαχειρίζεται το ιστορικό τραύμα μέσω της εικαστικής δύναμης του συμβόλου: η διχοτόμηση του χώρου δεν είναι μόνο γεωγραφική, αλλά και υπαρξιακή, διαχωρίζοντας το «εδώ» από το «εκεί», το παρόν από το παρελθόν, και την αλήθεια από την επιβεβλημένη λήθη. Το κείμενο διακρίνεται για τη λυρική του πυκνότητα και την προσεκτική επιλογή των λέξεων. Η αφήγηση προσφέρει μια προοπτική που, ενώ αναγνωρίζει το βάρος του παρελθόντος, στρέφεται αποφασιστικά προς το μέλλον και την ελπίδα της επανένωσης — όχι απαραίτητα εδαφικής, αλλά ψυχικής.
Η Άννα Κουππάνου δήλωσε:
«Όλοι και όλες μας, ως άτομα και ως κοινωνίες, κουβαλούμε μέσα μας ιστορίες που δεν μοιραζόμαστε και που δεν έχουν σαφή μορφή. Γι’ αυτό τον λόγο συχνά δεν μπορούμε ούτε να δούμε το τραύμα που κρύβουν ούτε να το αντιμετωπίσουμε. Προσπάθησα, μέσα από αυτό το βιβλίο, να δώσω μορφή σε πολλές ιστορίες που μέχρι πολύ πρόσφατα δεν συζητούσαμε όσο έπρεπε. Πιστεύω ότι, μέσα από την αφήγηση, οι ιστορίες αυτές μεταμορφώθηκαν σε έναν τόπο όπου μπορούμε να βρούμε ασφάλεια. Η βράβευσή μου με Κρατικό Βραβείο στην Κύπρο και τώρα στην Ελλάδα επιβεβαιώνει πιστεύω ότι τα βιβλία μπορούν να ανοίξουν χώρους διαλόγου, κατανόησης και συλλογικής επούλωσης. Ευχαριστώ για την τιμή. Ελπίζω να είμαι αντάξια».
ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ στη Δήμητρα Κωτούλα για τη συλλογή «Λάμια»
Το σκεπτικό της επιτροπής:
Η ποιητική συλλογή της Δήμητρας Κωτούλα, εστιάζοντας στη σχέση μητέρας και κόρης και τις εσωτερικές μετατοπίσεις στις οποίες αυτή οδηγεί, καταδεικνύει τον μεταμορφωτικό ρόλο της αγάπης και τη δυναμική των ανθρώπινων σχέσεων, ενώ συγχρόνως διερευνά υπαρξιακά ερωτήματα, όπως τις πολλαπλές εκδοχές του εαυτού, τη φθορά, την απώλεια, τον θάνατο, τη θέση του ατόμου μέσα σε έναν δυσερμήνευτο και αινιγματικό κόσμο. Το βιβλίο, το οποίο λειτουργεί ως ένα συνθετικό σύνολο, χαρακτηρίζεται από έναν πλούσιο μεταφορικό λόγο και συγκροτεί ένα πεδίο πρωτότυπης εικονοποιίας, συνδηλώσεων και διακειμενικών αναφορών που επαναπροσδιορίζουν τη σχέση μας με τη λογοτεχνική παράδοση. Επιπλέον, μέσα στα ποιήματα της συλλογής εξισορροπούνται με τρόπο άρτιο στοιχεία φαινομενικά αντίθετα, αλλά στην πραγματικότητα αλληλοσυμπληρούμενα: η ψυχική ένταση και η ψύχραιμη παρατήρηση, το σωματικό βίωμα και οι πνευματικές ενατενίσεις, η παιδικότητα και η ωριμότητα, με αποτέλεσμα να αποδίδεται εναργώς η βαθύτερη εσωτερική και πανανθρώπινη περιπέτεια.
Για τη βράβευσή της, η Δήμητρα Κωτούλα δήλωσε:
«Βραβείον ἀρετῆς ἐστιν εὐπαιδευσία» αναφέρει ο Μένανδρος τον 4ο αιώνα στην αρχαιότερη ίσως αναφορά στη λέξη “βραβείο” που σώζεται. Η βράβευση της Λάμιας με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης αφορά εμένα όσο και όλους όσους “παιδευτήκαμε” μαζί για να φτιαχτεί αυτό το βιβλίο: τη γλώσσα μου, που τολμά να εκτίθεται ποιητικώς, τους δικούς μου ανθρώπους και τη Λάμια μου, που με ενέπνευσαν, τους συνοδοιπόρους μου στη γραφή ποιητές, τους κριτικούς αναγνώστες μου, την “οικογένειά” μου στις Εκδόσεις Πατάκη για την αμέριστη στήριξή της. Η ποίηση γράφεται για να δικαιώνει την ύπαρξη, να επι/μένει μαζί μας όταν όλοι και όλα τα άλλα γύρω δειλιάζουν. Θέλω να ευχαριστήσω τον πρόεδρο και τα μέλη της επιτροπής για τη βράβευσή μου. Την τιμώ ως ευθύνη».
ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ στον Θοδωρή Τσομίδη για το βιβλίο «Η γέννα. Μια ιστορία σε τρεις εποχές»
Το σκεπτικό της επιτροπής:
Μέσα από ρέουσα πρωτοπρόσωπη αφήγηση, ο Θοδωρής Τσομίδης υφαίνει και συνθέτει ιστορίες απώλειας και οδύνης, εμποτισμένες με συμβολισμούς, υπερβατικές αποχρώσεις, πυκνή μελαγχολία και υπόγεια συγκίνηση. Η διαδρομή του πρωταγωνιστή, από τη γέννησή του μέσα στο πένθος, στον τραυματικό έρωτα και, τέλος, στη μοναχική του περιπλάνηση, συνιστά και συστήνεται ως μια επίμονη αναζήτηση λύτρωσης. Στην αινιγματική ατμόσφαιρα, όπου φως και σκοτάδι διαπλέκονται αδιάκοπα, τα δύο κύρια πρόσωπα, Έζρα και Σελέστε, εκφράζουν τη σύγκρουση νου και σώματος σε μια παθιασμένη και γι’ αυτό εύθραυστη αναζήτηση υπαρξιακής πληρότητας. Παρότι πρόκειται για πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, το έργο του δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πρωτόλειο. Η σύνθεση είναι προσεκτικά δομημένη, με κατορθωμένη αρχιτεκτονική, εσωτερική συνοχή και έλεγχο του ρυθμού και του αφηγηματικού βηματισμού, στοιχεία που μαρτυρούν συγγραφική αυτογνωσία και όχι πειραματισμό άνευ προσανατολισμού. Παράλληλα, εντοπίζονται πολλαπλά πεδία διακειμενικότητας η οποία δεν λειτουργεί επιφανειακά, αλλά εντάσσεται οργανικά στο νόημα του έργου, επιτρέποντας έναν δημιουργικό διάλογο με το ποιητικό σύμπαν του Ezra Pound, όπως αυτό αποτυπώνεται στα The Cantos. Ο συγγραφέας δεν μιμείται, αλλά αφομοιώνει επιλεκτικά επιρροές, μετασχηματίζοντάς τις σε προσωπικό ύφος. Όλα αυτά συνηγορούν στο ότι η Γέννα είναι μια ουσιαστική και αξιοσημείωτη λογοτεχνική κατάθεση.
Ο Θοδωρής Τσομίδης έστειλε ανοιχτή επιστολή στην οποία ευχαριστεί την Επιτροπή και εξηγεί τους λόγους άρνησής του να δεχτεί οποιαδήποτε λογοτεχνική βράβευση. Διαβάστε την επιστολή εδώ.
