Επιστημονική ανακοίνωση για το Αλφαβητάρι εντόμων της Δήμητρας Κολλιάκου στο Παγκόσμιο Συνέδριο των Σπουδών Μνήμης στο Μπουένος Άιρες (10th Annual Meeting of the Memory Studies Association ‘Memory and Democracy’, 28-31.07.2026)
Ως Ελληνίδα που ζει στη Γερμανία, περιτριγυρισμένη από ανθρώπους απ’ όλο τον κόσμο, η Ευγενία Δούρου, υποψήφια διδάκτορας Συγκριτικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ζάρλαντ, ενδιαφέρεται στην έρευνά της για την Ευρώπη ως μία κοινότητα μνήμης που τελεί διαρκώς υπό κατασκευή και που αντιμετωπίζει ποικίλες προκλήσεις – μνήμες αντιμαχόμενες που απειλούν να καταπιούν η μία την άλλη, μνήμες αποσιωπημένες, μνήμες περιφρουρημένες με συρματόπλεγμα από τα εθνικά σύνορα, μ’ αποτέλεσμα να μην μπορούν ν’ ανοιχτούν στον κόσμο και να αποκτήσουν μια ευρωπαϊκή διάσταση. Στη διδακτορική της διατριβή εξετάζει σύγχρονα λογοτεχνικά κείμενα γραμμένα στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά και τα ελληνικά, και μελετάει τους τρόπους που κατασκευάζουν (αλλά και αποσυναρμολογούν) την Ευρώπη ως κοινότητα ιστορικής μνήμης.
Κεντρική θέση στην έρευνά της κατέχει το Αλφαβητάρι εντόμων της Δήμητρας Κολλιάκου (Εκδόσεις Πατάκη, 2018). Σ’ αυτό το δυσκατάτακτο μα γοητευτικό κείμενο –είναι μυθιστόρημα ή συλλογή διηγημάτων; Ένα αντι-αλφαβητάρι, ένα πολιτισμικό εντομολόγιο;– η διερώτηση για την Ευρώπη και τη μνήμη δεσπόζει. Η Κολλιάκου ανακατεύει τα εικοσιτέσσερα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου και τα συνδέει με παιγνιώδη και ελευθεριάζοντα τρόπο με εικοσιτέσσερα έντομα – σε κάθε έντομο, σε κάθε γράμμα φυλάσσεται μια πτυχή της σύγχρονης ή και παλαιότερης ιστορίας της Ευρώπης.
Στην πρόσφατη ανακοίνωσή της στο ετήσιο συνέδριο των σπουδών μνήμης (memory studies) στο Μπουένος Άιρες, η Δούρου υποστήριξε πως το κείμενο της Κολλιάκου δεν ασχολείται μόνο με την Ευρώπη του Ολοκαυτώματος, των πολέμων, των αυταρχικών καθεστώτων, του λογοτεχνικού κανόνα, των καλλιτεχνών και των επιστημόνων, των σύγχρονων κρίσεων – αν και το κάνει και αυτό. Η καινοτομία του έγκειται στο ότι μας προτρέπει να ασχοληθούμε με το μικρό και το χαμερπές, με τα έμβια όντα που τερετίζουν και ζουζουνίζουν, που μπλέκονται στα πόδια και στα μαλλιά μας προκαλώντας μας άλλοτε θαυμασμό κι άλλοτε αηδία: τα έντομα. Όλα τα διηγήματα-μικρόκοσμοι της Κολλιάκου μιλούν, άλλωστε, για μια συνάντηση μεταξύ ανθρώπων κι εντόμων, η οποία επιδρά καταλυτικά στη ζωή των ανθρώπων.
Στην εποχή της κλιματικής αλλαγής, αλλά και του αφανισμού πολλών ειδών, η Κολλιάκου μάς προσκαλεί να σκεφτούμε την Ευρώπη, όχι μόνο ως μια κιβωτό ιστορίας και πολιτισμού, αλλά και ως οικοσύστημα – ως μια κοινότητα που δεν αποτελείται μόνο από το ετερόκλητο πλήθος των ανθρώπων που την κατοικεί, αλλά και από άλλα έμβια όντα, όπως τα έντομα, που είναι κι αυτά αξιομνημόνευτα.
