Με αφορμή το βιβλίο «Μικροί δεινόσαυροι, μεγάλα συναισθήματα» της Σουάπνα Χάντοου
Mindfulness, μια λέξη που κυκλοφορούσε αρκετά χρόνια πριν σαν σπάνιο φρούτο στους κύκλους των εναλλακτικών παιδαγωγικών προσεγγίσεων, φέρνοντας μια αύρα μυστηρίου, ανατολικής φιλοσοφίας, ζεν, μαζί με απόκρυφες νότες εξωτισμού. Κάποτε μεταφράστηκε όμως, κι όπως καθετί που μεταφράζεται στη γλώσσα μας, έχασε μέρος του μυστηρίου της και πέρασε στη σφαίρα του κατανοητού: ενσυνειδητότητα.
Ενσυνειδητότητα, λοιπόν, είναι η ικανότητα που έχει κάποιος να είναι απολύτως παρών στη στιγμή, με πλήρη συνείδηση πράξεων και συναισθημάτων. Το αντίθετο της α-συνειδητότητας που όλοι γνωρίζουμε πολύ καλά τι είναι.
Ενσυνειδητότητα, λοιπόν, είναι η πλήρης συγκέντρωση του μυαλού σε αυτό ακριβώς που κάνουμε και μόνο σε αυτό, η οποία επιτυγχάνεται με την ταύτιση, κατά κάποιο τρόπο, του σώματος, των σκέψεων και των συναισθημάτων μας. Για να το καταφέρουμε αυτό, χρησιμοποιούμε διάφορες πρακτικές που σχετίζονται με την αναπνοή ώστε να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τις αισθήσεις και να ακούμε το σώμα μας.
Αφοσιώνομαι, με λίγα λόγια (κι αν κατάλαβα καλά), στο κείμενο που γράφω τώρα, νιώθω τη σκέψη να ξεδιπλώνεται στο μυαλό μου, να μεταμορφώνεται σε λέξεις, νιώθω τα γράμματα που τις σχηματίζουν και τα χτυπάω στο πληκτρολόγιο, δίχως να δίνω σημασία στη μουσική (ψέμα), στα αυτοκίνητα που μαρσάρουν στην ανηφόρα (ψέμα), στη σειρήνα του ασθενοφόρου που περνάει μακριά στη λεωφόρο (ψέμα), στον ήχο του αεροπλάνου που περνάει από ψηλά (ψέμα), ούτε στην πόλη που γίνεται πορτοκαλί από το πρώτο φως του ήλιου (ψέμα). Συμπέρασμα: δύσκολη άσκηση η ενσυνειδητότητα για έναν ενήλικο αλλά, για σταθείτε λίγο… Είναι άραγε τόσο δύσκολη και για ένα μικρό παιδί που δεν έχει κανένα λόγο να αρπάζεται από κάθε είδους ερέθισμα γύρω του, όταν πραγματικά το ενδιαφέρει κάτι; Άλλωστε, το φαινόμενο του παιδιού που «χάνεται» στον κόσμο του όταν παίζει, απομονώνεται, γίνεται ένα με το παιχνίδι του είναι κάτι που βλέπουμε καθημερινά!
Το βιβλίο για το οποίο κουβεντιάζουμε, πάντως, δημιουργήθηκε από την ανάγκη της συγγραφέα να «χαρίσει κάποια εργαλεία στα παιδιά ώστε να εξελιχθούν σε συναισθηματικά ανθεκτικά άτομα», όπως γράφει στο επίμετρο, «να ενισχύσει τη σημασία των συμπεριφορών αλληλοβοήθειας και να κανονικοποιήσει τη θεραπεία μέσω του λόγου και της αγκαλιάς», κοινώς αισθήσεις και λογική παρεΐτσα. Καλό μού ακούγεται!
Για να το καταφέρει αυτό, η Βρετανίδα συγγραφέας Σουάπνα Χάντοου φτιάχνει παρέα με την εικαστικό Γιτίνγκ Λι ένα αφαιρετικό περιβάλλον στο οποίο κυριαρχούν τα κοντινά κάδρα στους ήρωες. Στην αρχή με παραξένεψε αυτή η προσέγγιση, αλλά πολύ γρήγορα κατάλαβα ότι είναι ιδανική για τον στόχο της: να δώσει, δηλαδή, εργαλεία σε μικρά παιδιά αλλά κι όσους φροντίζουν τα παιδιά αυτά, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν όμορφα κι ωραία, με βάση τις αρχές της ενσυνειδητότητας (δηλαδή με το να επικεντρώνονται σε αυτό που τους απασχολεί και μόνο) διάφορα δύσκολα συναισθήματα και καταστάσεις που μπορεί εύκολα να συναντήσει κανείς εκεί έξω, στον κόσμο, αλλά κι εδώ μέσα, στον εαυτό μας: θυμό, φόβο, στενοχώρια, διστακτικότητα, μοναξιά, έλλειψη αυτοπεποίθησης, υπέρμετρο ενθουσιασμό, βαριεστημάρα, ανησυχία, ντροπαλοσύνη αλλά κι ευτυχία…
Δέκα συναισθηματικές καταστάσεις σε δέκα ιστορίες με δέκα διαφορετικούς ήρωες –μικρούς δεινόσαυρους– που καλούνται πρώτα να αναγνωρίσουν, άρα και να συνειδητοποιήσουν, το συναίσθημα που νιώθουν και στη συνέχεια να το διαχειριστούν με τρόπο θετικό, μέσω ασκήσεων ενσυνειδητότητας που περιλαμβάνουν πάντοτε αναπνοές, κι οι οποίες σας πληροφορώ λειτουργούν μια χαρά.
Παίρνω για παράδειγμα τον Μπρούνο τον Αλλόσαυρο, που έχει στενοχώριες. Τους λόγους για τους οποίους είναι στενοχωρημένος θα σας αφήσω να τους μάθετε μόνοι σας – άλλωστε σημασία έχει η στενοχώρια του. Θα προχωρήσω, λοιπόν, στη σελίδα που ο Μπρούνο αναγνωρίζει το συναίσθημα που αντιστοιχεί σε αυτό που νιώθει: τη στενοχώρια δηλαδή, που την εκφράζουμε συνήθως βάζοντας τα κλάματα ή με το να κλεινόμαστε στον εαυτό μας, να συνοφρυωνόμαστε, να θέλουμε να είμαστε κοντά σε άλλους που μας αγαπούν ή ακόμα και νιώθοντας ένα κενό μέσα μας (όλα αυτά τα διαβάζουμε στη σελίδα όπου καλούμαστε να αναγνωρίσουμε το συναίσθημά μας). Έτσι, αφού εντοπίσει κι ο αναγνώστης, παρέα με τον Μπρούνο, παρόμοιες εμπειρίες στενοχώριας στη ζωή του και τις κατανοήσει, θα ακολουθήσει μια άσκηση ενσυνειδητότητας που ονομάζεται «το χρυσό νήμα», κατά την οποία ο Μπρούνο (κι εμείς) παίρνουμε βαθιά ανάσα, εκπνέουμε (ησυχάζουμε δηλαδή και δίνουμε τον χρόνο και τον χώρο στον εαυτό μας για αυτό που θα ακολουθήσει), επικεντρωνόμαστε στην καρδιά μας και στους χτύπους της και φανταζόμαστε ένα χρυσό νήμα να ξετυλίγεται αργά αργά και να μας συνδέει με όσους αγαπάμε. Η άσκηση συνεχίζεται με κοντινά κάδρα στον Μπρούνο και τον δάσκαλό του, τον Δρ Ζεν, που δίνει τις οδηγίες ώστε να νιώσουμε πως δεν είμαστε ποτέ μόνοι και πως είμαστε πάντοτε συνδεδεμένοι με όσους αγαπάμε κι έτσι μπορούμε να τους νιώθουμε κοντά μας όταν είμαστε στενοχωρημένοι και… οοοοοπ… να που ακόμα κι εμείς, αυτοί που διαβάζουμε το βιβλίο στα παιδιά μας ή στους μαθητές μας, νιώθουμε αυτό το εσωτερικό νήμα να μας συνδέει πρώτα με αυτά κι έπειτα με όλους όσους αγαπάμε. Πράγμα μυστήριο (αλλά και μπορεί και όχι) – ησυχάζουμε!
Πολύ έξυπνη η ιδέα της συγγραφέα να είναι δεινόσαυροι οι ήρωες – ζώα μυθικά, δυνατά, μεγάλα και πολύ έντονα (αρχέγονα κατά κάποιον τρόπο, όπως και τα συναισθήματα που βιώνουν), τα οποία βοηθούν πολύ στην κατανόηση όλων αυτών των συναισθημάτων και στην προβολή τους στον αναγνώστη. Εξαιρετική επίσης η ιδέα της εικονογράφου να επικεντρώνεται στα πρόσωπα και στις κινήσεις των ηρώων της, δίχως να γεμίζει τα κάδρα της με περιττά στοιχεία, ακολουθώντας, έτσι, με τον δικό της τρόπο, τις αρχές της ενσυνειδητότητας: σημασία σε αυτό που κάνω κι όχι στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Σημασία σε εμένα και στη σύνδεσή μου με τον κόσμο γι’ αυτό που κάνω τώρα.
Έχω την αίσθηση πως βιβλία σαν κι αυτό θα μπορούσαν να βοηθήσουν πολύ εμάς, τους ενήλικες, να καταλάβουμε τα παιδιά μας, αλλά και τα παιδιά μας να καταλάβουν ότι εμείς, οι ενήλικες, είμαστε όμοιοι με τους δεινόσαυρους της ιστορίας όταν απεκδυόμαστε από το φασαριόζικο φαίνεσθαί μας και συνδεόμαστε με τον εαυτό μας.
Για σκεφτείτε το λιγάκι.
Διαβάστε ένα απόσπασμα του βιβλίου εδώ.
Δείτε επίσης το δεύτερο βιβλίο του Δρα Ζεν, Μικροί δεινόσαυροι, μεγάλες απορίες. 10 ιστορίες ενσυνειδητότητας.
