Έπειτα από τις προτάσεις βιβλίων για πιο χαρούμενα και για πιο ανθεκτικά παιδιά, επανερχόμαστε με τρία βιβλία που μπορούν να εμπλουτίσουν τη σκέψη των μικρών παιδιών και να τα εφοδιάσουν με εργαλεία κατανόησης του εαυτού τους και του κόσμου γύρω τους. Βιβλία που πρωτίστως θα διασκεδάσουν τα παιδιά –γιατί είναι πανέμορφα, πολύχρωμα, ευφάνταστα και χορταστικά– και που παράλληλα ανοίγουν δρόμους στη σκέψη: τα προσκαλούν να παρατηρήσουν, να αναρωτηθούν, να δουν τα πράγματα διαφορετικά και να αρχίσουν να θέτουν τα δικά τους ερωτήματα.
Ποιος γονιός δεν έχει σκεφτεί πως η αγαπημένη λέξη των παιδιών είναι το «όχι». Θέλεις να μοιραστείς το αυτοκινητάκι με το αδερφάκι σου; – Όχι. Πάμε να πλύνεις τα δόντια σου; – Όχι. Ώρα να συμμαζέψεις το δωμάτιό σου –ΟΧΙ. Κάπως έτσι αντιδρούσε και η Σόφη, ένα Όχι, ποτέ κουνελάκι που κάποια στιγμή μεταμορφώθηκε σε Κου-ΝΑΙ-λάκι. Στο βιβλίο των Κρις Πάρκερ και Έλλα Μπέιλυ Ναι με χαρά! η Σόφη μοιράζεται με τους αναγνώστες δέκα περιστατικά από τη ζωή της, όπου το «όχι» μετατράπηκε σε «ναι!» Στόχος του βιβλίου δεν είναι να κάνει πλύση εγκεφάλου στα παιδιά ώστε να γίνουν υπάκουα και κατευθυνόμενα από τους γονείς. Το όχι άλλωστε είναι ο τρόπος που έχουν τα παιδιά για να δοκιμάζουν τα όριά τους και να τεστάρουν τις ελευθερίες τους στο ταξίδι της αυτονόμησης. Το όχι είναι απαραίτητο. Στόχος του βιβλίου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να παρατηρήσουν και να καταλάβουν τι είναι αυτό που τα κάνει να λένε «όχι» (πέρα από το θεμελιώδες που μόλις αναφέραμε) και μέσα από αυτή την παρατήρηση να βρουν τρόπους να ρυθμίσουν τις αντιδράσεις τους και να παίρνουν πιο συνειδητές αποφάσεις. Το βιβλίο με καθαρές, μεγάλες ζωγραφιές και σύντομους, ευχάριστους διαλόγους μέσα στις φούσκες καλεί τους μικρούς αναγνώστες να το ξεφυλλίσουν. Είναι τόσο γλυκιά η Σόφη (και το μικρό της αδερφάκι) και οι αντιδράσεις της, οι απορίες και οι εκφράσεις της τόσο αναγνωρίσιμες, που κάθε μικρό παιδί μπορεί εύκολα να βρει εκεί τον εαυτό του.
Και επειδή αναφερθήκαμε στη σημασία του «όχι», να σημειώσω πως το 2026 θα κυκλοφορήσει το νέο βιβλίο της Χριστίνας Ρασιδάκη, συγγραφέα του κλασικού πια βιβλίου αναφοράς Ξέρω να λέω “ΟΧΙ”. Για χρόνια η συγγραφέας προετοίμαζε την ύλη του νέου βιβλίου της, που αυτή τη φορά αφορά τα μικρότερα παιδιά, από 4 ως 7-8 ετών.
Μικροί δεινόσαυροι, μεγάλες απορίες
Έπειτα από τα μεγάλα συναισθήματα (που είδαμε στο άρθρο για πιο χαρούμενα παιδιά), οι μικροί δεινόσαυροι επανέρχονται με δέκα μεγάλες απορίες. Η δουλειά που έχει γίνει σε αυτό το βιβλίο είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Οι απορίες τους είναι σημαντικές, βαθιές, φιλοσοφικές και ταυτόχρονα απορίες που μπορεί να έχει κάθε μικρό παιδί. Τι σημαίνει να είσαι δίκαιος; Γιατί συμβαίνουν άσχημα πράγματα; Γιατί κάποιοι έχουν περισσότερα πράγματα από τους άλλους; Αν κάποιος είναι αγενής, μπορώ να είμαι κι εγώ; Τι είναι αυτό που κάνει τον καλό φίλο; Μπορούμε να λέμε πότε πότε ψέματα; Είμαι φυσιολογικός; Πονάει το χορτάρι όταν το τρώμε; Γιατί ακολουθούμε κανόνες; Πώς μπορούμε να θυμόμαστε κάποιον που χάσαμε; Δεν συγκρατήθηκα και τις κατέγραψα όλες, γιατί είναι μία και μία και πολλές από αυτές μπορεί να βασανίζουν κι εμάς τους μεγάλους. Ο Δρ. Ζεν όμως για μία ακόμα φορά δίνει καθαρά και απλά παραδείγματα στους μικρούς του «ασθενείς» και τόσο συγκεκριμένες και ειλικρινείς απαντήσεις, που εκπλήσσει με το βάθος και την ευστοχία του. Και όπως πάντα για κάθε απορία υπάρχει ένας μικρός οδηγός σκέψης και ενσυνειδητότητας: 4-5 βήματα που βοηθούν το παιδί (και τον ενήλικα που το συνοδεύει) να εμπεδώσει την κεντρική ιδέα. Όπως θα διαβάσετε και στο σημείωμα προς τους φροντιστές στο τέλος του βιβλίου, δεν έχει σημασία αν διαθέτετε φιλοσοφικό υπόβαθρο ή αν έχετε μιλήσει ξανά στο παιδί (ή στους μαθητές σας) για όλα αυτά. Σημασία έχει να αποτελέσουν αφορμή για να μιλήσετε για τις αξίες που είναι σημαντικές σε εσάς και στο παιδί σας. Και ελπίζουμε να του γεννήσει νέες μεγαλύτερες απορίες! Όσο τετριμμένη κι αν ακούγεται, η φράση «δεν πρέπει να λείπει από καμία βιβλιοθήκη», εδώ έχει νόημα.
Δεν είναι βιβλίο γνώσεων και ιδεών, είναι ένα παραμύθι που βασίζεται σε μία μεγάλη ιδέα: Η ζωή είναι πιο ωραία όταν τη μοιράζεσαι. Για να το καταλάβει όμως αυτός ο βασιλιάς με το χρυσό βασίλειο, τους 602 χρυσούς ιπποπόταμους και τη χρυσή κορόνα που δεν έβγαζε ποτέ από το κεφάλι του, χρειάστηκε να περάσει πολύ καιρό μόνος αγκαλιά με τα πλούτη του – απαγορευμένα σε κάθε άλλον να τα αγγίξει. Μέχρι τη στιγμή που μία μύγα αψηφά τους κανόνες και στρογγυλοκάθεται στην κορόνα του. Και τι δεν του λέει αυτή η αυθάδης μύγα. Και τι δεν κάνει ο βασιλιάς για να τη διώξει. Μα όταν τα καταφέρνει, ανακαλύπτει έκπληκτος ότι έχει ήδη «μυγιαστεί». Τι νόημα έχει η ζωή χωρίς τη μύγα; Χωρίς μοίρασμα, χωρίς φιλία, χωρίς ζζζζζζ…ωή; Μέσα από την πανέμορφη εικονογράφηση της Φωτεινής Τίκκου, η Βάσια Παρασκευοπούλου ανοίγει χώρο για σκέψη και συζήτηση γύρω από τη μοναξιά και το νόημα του μοιράσματος.
Μέσα στην πληθώρα των πληροφοριών, των έτοιμων απαντήσεων και της γρήγορης κατανάλωσης, κάποια βιβλία μας προσφέρουν την ευκαιρία για τη σοφία να παρατηρείς, να θέτεις ερωτήματα και να μοιράζεσαι. Βιβλία που μας μυγιάζουν και σαν την αλογόμυγα του Σωκράτη μάς ξυπνούν χωρίς θόρυβο. Μόνο με εικόνες και λέξεις.
Η Άρτεμις Μάνου είναι φιλόλογος και θεατροπαιδαγωγός.
